luns, 18 de febreiro de 2019

Proxecto

Foguetes verdes (16)
A figura de Isaac Díaz Pardo non deixa de abraiar pola súa achega ao noso sistema cultural. Esta mostra amosa a plena modernidade da súa tarefa arredor do deseño industrial


APUNTAMENTOS sobre arte, industria e deseño, é o subtítulo desta mostra que busca na dupla Isaac Díaz Pardo e Sargadelos percorrer unha das aventuras máis necesarias e solventes da identidade cultural galega, feita a través da industria e do deseño como canles para levar a cultura e a identidade dun país a un conxunto maior de poboación. Unha sorte de democratización do artístico que bebe daquela Bauhaus que neste ano cumpre un século do seu nacemento e na que diferentes artes tiveron unha conciencia do cotiá e do traballo en común de ensinantes e alumnos. 
Cando Isaac Díaz Pardo volta da Arxentina, crea en Sada a fábrica de Cerámicas do Castro, que en 1955 xa contaba con cen empregados. O contacto con intelectuais galegos do exilio, sobremaneira con Luis Seoane, permitiríalle facer unha achega cunha gran forza intelectual a través do chamado Laboratorio de Formas que, xunto ao Seminario de Sargadelos, ían poñer en valor a antiga fábrica de Sargadelos en Cervo. A comisaria da exposición, a decana da Facultade de Belas Artes de Pontevedra, institución que acolle a mostra, salienta ese «entrecruzamento entre artes, industria e deseño», ao que temos que engadirlle a recuperación da memoria histórica e cultural que a Guerra Civil esnaquizou en Galicia e que Isaac Díaz Pardo coñecía ben, polo labor do seu pai, Camilo Díaz Baliño, asasinado trala sublevación militar do 1936, e que tamén desenvolveu unha intensa actividade cultural dende o debuxo, o deseño ou a ilustración, entre outras actividades.
Percorrer esta mostra é achegarse tamén a súa forte carga didáctica, o de ensinar un pouco dun moito. Eses apuntamentos son, precisamente iso, portas abertas para que en posteriores inquedanzas achegarnos máis de vagar á tarefa de Isaac Díaz Pardo e os seus colaboradores en Sargadelos. Aspectos biográficos, pensamentos e reflexións, mostras do seu deseño de cerámicas, capas de libros, carteis ou mobiliario son varios dos compoñentes que aquí se recollen como resumo dunha filosofía de vida, tamén dun compromiso dun home que abandonou a súa carreira como pintor para desenvolver un proxecto completo e xeral de cultura coa esperanza de que esa inquedanza convertese a Galicia nun espazo mellor. Un territorio e unha sociedade coñecedora e defensora real do seu, chea de orgullo, sen baixar a cabeza ante ninguén. Sabía Isaac Díaz Pardo, como tamén o soubo Castelao, da importancia da arte como xerador e catalizador de emocións e de máis compromisos que se podían gañar ao facer unha cultura chea de interese e ao nivel de calquer outro sistema cultural dun país desenvolto. O estilo internacional que acuñou a Escola de Deseño da Bauhaus en Weimar e Dessau e que o nazismo tamén se levou por diante, inzou en moitas outras mentes do mundo que desexaban facer da cultura un elemento integral no que deseño e rigor plantexasen toda unha serie de formas que dende o común se integrasen no proxecto cotiá dos cidadáns.
Deseños gráficos, ilustracións, tipografías vanse sucedendo cunha lóxica argumental que define ese proxecto e que deixa ante nós unha paisaxe tamén de ilusións rotas, ao ver como o tempo foi mudando esa idea orixinal dándolle máis valor ao aspecto económico ou puramente mercantil.
Ata o 22 de febreiro podemos recuperar aquelas arelas do inesquecible Isaac Díaz Pardo e facelo a través da súa obra, daquilo que concretou nunhas formas que nos explicaban e que pretendían achegarnos a unha modernidade que, por desgraza, moitos estiveron obrigados a pelexar dende a clandestinidade e a falta de apoios.



Publicado no Diario de Pontevedra/El Progreso de Lugo 15/02/2019


mércores, 13 de febreiro de 2019

Matria


La poesía como brújula, la poesía como indagación sobre uno mismo, es la base del nuevo libro de Raquel Lanseros


NO LA CONOZCO personalmente y, sin embargo, ¡la conozco tanto! Pocas acciones artísticas te permiten rastrear de una manera tan intensa a su autor o autora como la poesía. Más aún si, como en este caso, la poeta, Raquel Lanseros, hace de su obra un territorio íntimo desde el que asomarse a esa patria que todos tenemos y que somos nosotros mismos. Cuerpo y alma cuyas fronteras la vida va ensanchando desde el silo de las experiencias que se tornan en verso, en esta ‘Matria’ (Editorial Visor) que transustancia la autora como título de este poemario en el que todo es búsqueda, indagación de un origen y de unas raíces que amparan a la persona frente a los embates de la vida.
Raíces que a medida que uno va leyendo versos, pasando páginas, recorriéndolos con los propios dedos, deteniéndose a pensarlos... se convierten en tronco y ramas. En sustento visible de aquello que era invisible, de lo que se movía bajo tierra, pero que ahora, gracias a la palabra, se visibiliza ante todos nosotros, no sólo desde la belleza, sino desde la contundencia de su contenido. Hoy, que vivimos demasiada poesía líquida, tantas palabras etéreas que se evaporan a base de clics en las redes sociales, la poesía de Raquel Lanseros pesa, y lo hace a partir de la memoria, desde la contundencia del compromiso con esa palabra que todo lo señala, que todo lo hace físico para que podamos calibrarlo de una manera precisa.
Por los poemas de Raquel Lanseros cruzamos todos nosotros, aunque la poeta hable de sí misma, de su experiencia, del origen de todo lo que ella es, de tiempos y espacios, de herencias del pasado y de un futuro en el que, como apunta en el remate del poemario, «todo vuelve a empezar». Si nos situamos en el principio, donde germina este libro, nos encontramos toda una declaración de intenciones de la autora al traernos las palabras de otra poeta, de nuestra Rosalía de Castro: «No, no puede acabar lo que es eterno,/ni puede tener fin la inmensidad». Ella, que hizo de la poesía descripción de la mujer, salvavidas ante la negra sombra, y expresión de unos sentimientos a los que la sociedad de su tiempo no estaba demasiado acostumbrada. Pues de esa otra matria de la poesía es de la que inteligentemente parte Raquel Lanseros, convocándonos a ese caminar por padres, naturaleza, infancia, viajes, guerras, caricias, tristezas, perros, lenguajes y senectudes, como auténtica celebración de la existencia.
«¿Quién es capaz de nacer más de una vez?», es una de las numerosas preguntas que nos reciben dentro del primer poema del libro. Un rosario de cuentas que ir separando a medida que pasamos las sucesivas páginas que nos esperan tras él. Preguntas que nos explican a la espera de las respuestas, a la expectativa de sintetizar nuestra esencia, aquello que alienta todo este texto convertido en un viaje sin naufragio que busca entendernos de otra manera, poner el punto de vista en ese otro lugar al que no estamos acostumbrados, siempre mirándonos de frente en los espejos que la vida sitúa ante nosotros.
Y es que si algo logra la poesía es focalizarnos de otra manera, aportar, desde la palabra, la contundente sensación de que somos una casa en construcción, una momentánea eternidad.



Publicado en Diario de Pontevedra 13/02/2019

domingo, 10 de febreiro de 2019

O xiro

Foguetes verdes (15)
As palabras de Noelia Gómez móvense no aire coma estorniños, dando voltas nunha trama na que desprazarse é recoñecerse, pero, sobre todo, recuperar ese eixo polo cal somos o que somos


COMO BULEN os poemas nas mans. O proído da palabra é unha rañeira neses dedos que suxeitan o eixo en que se converte o poemario de Noelia Gómez (Rianxo, 1995). Si, 1995, leron ben, e aquí un primeiro poemario de longo alento, abraiante nas súas posibilidades, pero, sobre todo, que nos coloca ante o que queda atrás. Unha aprendizaxe que para alguén tan novo non tivo que ser sinxelo, pero para os lectores é unha descuberta ao adentrarnos alí onde moitas veces non queremos estar, pero que dende a palabra convértese nun salvoconducto ao que somos.
Pais, terra, traballo, medo, crecemento, infancia... son palabras que xeran a luz como unha dinamo. Son as pegadas dun tempo que se vai superando no físico, pero que na alma queda coma unha faísca prendida no corazón. A pel sente a beliscadura cada vez que os ollos se moven por estas palabras, cada vez que se suben a ese xiro por un eixo do que afastarnos en certos momentos pero ao que necesariamente temos que voltar para que todo teña un sentido. Esas distancias, variábeis, volúbeis, son as que conforman o noso espazo, as que se enchen de espiñas, de sede, de rabuñadas, de olores... de novo as palabras balizando o camiño feitas o compás que sinala direccións, pero sobre todo sentimentos. Non é sinxelo facer da poesía un recipiente de sentimentos, sensacións, si, moitos o conseguen, pero o sentimento é outra cousa para ser traducido pola palabra e depositado nese fondo ao que asomarnos. Noelia Gómez acada esa xesta unha e outra vez, con poemas máis pequenos, outros maiores, cunhas poucas liñas, pero onde sempre manda a palabra. Esa palabra é o mellor contedor, «a escrita vence naufraxios», escribe a poeta, esa victoria é a nosa, a do colectivo, a de quen ten na poesía o salvavidas preciso que de cada cando en cando chega ata nós. E este libro é dos que chegan movidos polo vento, como aquela bolsa que no filme ‘American Beauty’ era unha exaltación da beleza do cotiá, da mirada arredor do inesperado. Dese mesmo xeito este poemario é unha mirada cara a beleza da palabra, cara a beleza da poesía como termómetro. As súas palabras son coma estorniños que van de aquí a alá, chíos que rachan o silencio do aire, o silencio dese tempo que se pousa as nosas costas, porque ao fin e ao cabo este poemario é un caderno do crecemento, do paso á idade adulta, de como renunciamos a unha infancia que sempre será alas no noso interior, nese interior cheo de silencio.
Gústame o símil que se fai nun dos poemas cunha escultura de Calder, o certo e que así somos, seres pendurados, movéndonos en diferentes direccións. Equilibrios rotos por como a vida fai que nos movamos, por como sopra o vento, por tantas e tantas cousas: o lugar que habitamos, os baleiros, as preguntas, a nostalxia, o olor das madeiras, as mans do avó, ser muller. Todo iso ten a súa comprensión grazas á palabra e a súa capacidade para impulsarse do chan e poñernos nese punto elevado dende o que ollar o que somos. «A escrita como elevación», di Noelia Gómez, pero o certo é que a poeta fainos gabear as árbores da memoria para descifrar ese silencio que medra dentro de nós e constrúe un poemario que, como unha casa, ten diferentes estancias polas que facernos pasar.
Un debut marabilloso que acadou o V Premio de Poesía Gonzalo López Abente e que non deixará de engaiolar ao lector ante esa capacidade por facer da palabra un paxariño que voa en liberdade, tal e como nos gustaría facer a nós mesmos evitando as sucesivas gaiolas que a vida pon arredor de nós. «Os paxaros desprázanse en círculo para que comprendamos/nacemos suxeitando a morte».



Publicado no Diario de Pontevedra/El Progreso de Lugo 8/02/2019
Fotografía: Javier Cervera-Mercadillo


xoves, 7 de febreiro de 2019

El animal más triste

La editorial Seix Barral está conformando un nuevo ejército de autores y autoras que anuncian un brillante futuro de las letras


SUBO A UN AVIÓN destino a Barcelona. El primer lunes de febrero se ha instalado ya en el calendario como el día de entrega del Premio Biblioteca Breve de Novela. Una jornada siempre llena de emociones para cualquier lector, por lo que tiene de poner en circulación un nuevo libro en la calle, pero para el letraherido allí presente es como asistir a un enorme sínodo de escritores donde te puedes encontrar tanto a Eduardo Mendoza como a Enrique Vila-Matas, a Rosa Montero o a Agustín Fernández Mallo, a Clara Usón, Luisa Castro, Fernando Aramburu, Fernando Marías o Ignacio Martínez de Pisón, por citarles sólo algunos y no seguir provocándoles una comprensible envidia. Pero junto a ellos la editorial convocante del acto, Seix Barral, está sabiendo armar todo un grupo de escritores que aportan esa savia nueva que todo ecosistema necesita para renovar sus posibilidades y hacer fuerte su crecimiento.
Así es como el año ha empezado de una manera muy clara en esta dirección. Libros como los de Juan Vico o Iván Repila, el que ayer mismo salía a la calle de la gallega Alba Carballal o el inminente de María Sánchez, vienen a poner nombres a este regeneracionismo tan saludable y que desde la misma adjudicación del premio a alguien como Elvira Sastre, se debe entender ya como un camino firme. ‘Días sin ti’ es la novela que la brillante y reconocida poeta ha presentado al concurso y que tras el fallo permitirá que una buena legión de sus seguidores poéticos se lancen a un género por el que quizás no hayan transitado demasiado. Un público más joven, muy activo en las redes sociales y que ha encontrado en la palabra una manera de conectarse con el mundo, más allá de las alienantes propuestas tecnológicas.
Pero la excursión al Biblioteca Breve son muchas cosas más, siempre unidas al amor por la literatura. Como ese libro que te acompaña desde bien temprano, en la sala de espera del aeropuerto, en las horas de vuelo o en instantes de un regreso plagado ya de abrazos y encuentros que se fomentan en esa reunión comunitaria alrededor del mundo editorial. Mi acompañante fue uno de esos textos de nuevos autores, aunque Juan Vico lleva publicando libros desde el año 2012. Ni mucho menos es un recién llegado. Su libro ‘El animal más triste’ hizo de su piel la mía, y enseguida supe que estaba en buena compañía. Que los fantasmas que se mueven entre sus protagonistas, son también los míos y los de cualquier generación que se reúna para que el pasado deje de ser eso y se convierta en parte de un presente, algo que, normalmente, ya no necesita. Juan Vico estructura ese relato de manera audaz y sorprendente, interrogándose a si mismo sobre la propia estructura o posibilidades de la narración y del escritor. Una constante reflexión sobre la capacidad de la ficción, no sólo literaria sino también fílmica, para sintetizar o explicar lo que somos. La ironía o la contundencia del sexo como dinamo de las relaciones personales se agregan a esta revisión de nosotros mismos que no cesa en plantearnos preguntas, pero sobre todo en dejar las huellas sobre las que el lector puede situar sus propios pasos, para sentirse en un libro que somos muchos de nosotros.



Publicado en Diario de Pontevedra 6/02/2019
Fotografía Toni Albir/Efe


mércores, 6 de febreiro de 2019

Silencio

Foguetes verdes (14)
Eva Mejuto recupera a historia de tres irmás que, dende Ribadavia, axudaban a xente a fuxir das gadoupas do nazismo pola fronteira portuguesa. Persoas e silencios danse a man


POUCOS ESPAZOS baleiros nos que escribir máis intensos que o silencio. Ese silencio que fixo que moitas das páxinas da historia esmorecesen no paso do tempo. Anos que se puxeron uns enriba doutros para ocultar toda unha serie de accións ás que hoxe en día custa chegar. Eva Mejuto compuxo en ‘Memoria do silencio’ unha desas viaxes na descuberta do tempo para, dende a narrativa, unha boa narrativa, esvaecer ese silencio, derrubar os valos do medo e recuperar a historia ou historias dunha serie de persoas que, dende a dignidade e o compromiso co ser humano, supuxeron un alivio dentro dun universo no que o mal e a perversión do ser humano impoñíanse por un escenario bélico que asolaba todo o mundo coma nunca o fixera antes.
Lola, Xulia e Amparo eran as imáns Touza, tres heroínas que xorden dese silencio para emerxer como a faciana da resistencia fronte ao horror. O seu labor na axuda para chegar ata Portugal da xente perseguida polo nazismo é unha das páxinas máis valerosas e descoñecidas da nosa historia, e o papel que pode desenvolver a literatura debe entenderse como trascendental, non só para compoñer ese relato, senón para achegar todo ese anonimato aos lectores.
Logo da súa exitosa novela ‘22 segundos’ (Xerais, 2017), Eva Mejuto presenta a súa segunda obra tamén dentro da colección Fóra de xogo de Xerais, isto fálanos dunha escritura dirixida, nun principio, ao público xuvenil, o cal por un lado segue a prestixiar a esa literatura aínda demasiadas veces menosprezada polas súas capacidades ou polo público ao que se dirixe, e por outro valoriza a posibilidade de achegarlle este tipo de relatos, nos que abondan as ensinanzas sobre o noso mundo e comportamentos humanos, a ese lector que abofé non se poría a ler esta historia noutro tipo de coleccións. A autora, ademáis, plantexa unha interesante e tamén arriscada concepción da novela, na que dende tres voces destacadas, Lola, unha das irmás, Günter, un militar da Gestapo á procura de descubrir esa canle de axuda aos xudeus e Frieda, unha das vítimas, muller e directora de orquestra que pensa no seu futuro, mentres non pode esquecer o traumático pasado que tenta deixar atrás. Esa diversidade de voces e narracións compón un fresco que nos permite contemplar a historia, e ese momento en concreto, dende diferentes perspectivas, dende plantexamentos que envolven a vida e os devezos de cada un deles. Eva Mejuto encaixa perfectamente todas esas historias para compoñer ese relato que moitos descoñecíamos, cheo de sensibilidade e de plantexamentos que xorden arredor da importancia de recuperar a memoria, do papel das mulleres na historia, das miserias que se agocharon no interior deses campos de concentración onde se reflicte, abofé, o peor do ser humano ao longo do século XX. O libro vai de xeito continuo escribíndose nese silencio, nesa paisaxe desalentadora na que só as historias persoais, as historias de coraxe e resistencia, poden rachalo durante un intre. Nese intre é cando volta a confianza, cando o mundo muda, e cando a liberdade, o noso maior tesouro, emerxe como o mellor salvoconducto cara o futuro.

Galicia non foi tan allea aos acontecementos da II Guerra Mundial, cada vez máis estudos e publicacións achégannos ao tráfico martímo polas costa; aos nosos portos, como puntos de saída dunha Europa en ruínas; ás minas de wolframio, mineral moi solicitado para a fabricación de armas, en definitiva, capítulos dunha historia da que aínda hai moito que escribir para seguir rachando silencios, para facer vizosa memoria, como fai Eva Mejuto.



Publicado no Diario de Pontevedra 1/02/2019

sábado, 2 de febreiro de 2019

Cuando el western se hizo adulto


(Artículo publicado el 24 de
julio de 2011 en Diario de Pontevedra y recuperado con motivo del 80 aniversario del estreno de 'La diligencia')

CLÁSICOS PARA UN VERANO (IV).  Hay películas que dentro de sus respectivos géneros se evidencian como fundamentales. No cabe duda de que en el universo del western si una película marca su consolidación esa es ‘La diligencia’, que John Ford dirigió en 1939. Mediante ella se asentaron muchas de las referencias de este género, se modelaron los personajes que luego fueron repitiéndose en sucesivas películas, la acción obedecía a la lógica de la narración, y se descubría a John Wayne.


    
 “Nunca pensé que ese hijo de puta fuese capaz de interpretar”, este comentario que John Ford le dirigió a Howard Hawks tras ver la interpretación que para éste hizo John Wayne en ‘Río Rojo’ evidencia la progresión como actor de quien el propio Ford, nueve años antes, en 1939, convirtió en la imagen del western y de paso en una estrella. Aquella apuesta personal del director irlandés, por encima de actores más reputados, es una más de las aportaciones que la realización de ‘La diligencia’ supuso en el mundo del cine. El western se hizo adulto tras esta película, Monument Valley se convirtió en el escenario icónico del Oeste americano, Orson Welles admitió haberla visto decenas de veces ante de dirigir dos años después Ciudadano Kane, y por si todo esto fuera poco, la figura de John Wayne emergía como un símbolo que iba más allá de la profesión de actor.
     Antes del recorrido de esta diligencia por Monument Valley el western no iba más allá de ser un escenario donde varios personajes dentro de un relato se dedicaban a pegar unos cuantos tiros y realizar algunas carreras a caballo dentro de un espacio inhóspito, y poco más. A partir de ‘La diligencia’ ya nada volvió a ser igual. Esta cinta dejó establecido el ámbito físico del western como un lugar para el análisis de las relaciones humanas, con personajes con un profundo trasfondo humano, y en los que se iban acumulando las circunstancias de la vida en un hábitat tan singular. Pero es que además, ‘La diligencia’, va a dejar establecidos los personajes de referencia de todo western, el vaquero de buen corazón, el médico borrachín, el personaje vil o la prostituta y como un añadido a los personajes, la acción sufre un desarrollo exponencial a medida que progresa la narración. La persecución final a la que se ve sometida la diligencia por la presencia de los indios fue también el modelo a seguir en producciones posteriores. Poco más de ocho minutos que suponen un ejemplo de montaje y planificación, de ritmo y de cómo enganchar al espectador dentro de la acción.
     Cuando esa diligencia parte a cumplir su trayecto hacia Lordsburg la película empieza a tomar forma. Como toda epopeya ésta se resume en un viaje, en un recorrido que disfraza el verdadero recorrido que es el que cada uno de los seis personajes que integran el pasaje realiza hacia su propia rehabilitación personal. Ambas acciones, la que sucede en el interior de la diligencia y las relaciones entre los personajes, se alternan con el exterior, el peligro de la presencia de los indios acaudillados por Gerónimo y el previsible ataque que está latente durante la película. John Ford administra los tiempos de manera impecable y mientras prepara el vertiginoso ataque a la diligencia, las relaciones entre los viajeros nos permiten conocer su personalidad y asistir a como la convivencia les irá haciendo modificar su percepción de los demás.
     El director, además establece una relación de amor, una de las más hermosas vistas en un western, una historia de miradas que permite descubrir en John Wayne al actor que sería cuando Ford hablaba de manera tan informal con su colega. La presentación de John Wayne, haciendo girar su rifle (nadie como él ha sabido manejar esa arma con tanta destreza) y llevándonos hasta su rostro a través de un veloz primerísimo plano, es la mejor carta de presentación de un actor, la consolidación de una estrella y la imagen por excelencia del vaquero en el mundo del cine. Interpretando a Ringo, su encuentro con una mujer apartada de la sociedad por quienes preservan a su manera la buena conducta humana, permite que ella, Dallas, realice el viaje más complicado de todos ellos y pone en duda, una vez más la acusación de misógino de Ford. Sólo Hawks concede un mayor protagonismo a la mujer en el Oeste. Dallas se impone a todas las miradas impertinentes, a los gestos desaprobatorios de quienes no toleran su forma de vida, consiguiendo que modifiquen esa lastimosa conducta.
     Todo nos va conduciendo a ese ataque, a esa magistral secuencia que tantos y tantos se cansaron de imitar y en la que Ford hace un alarde de filmar y de trasladar ritmo y acción a la carga de los indios acosando a la diligencia hasta la llegada del ejército cuando ya la munición se había agotado. Pero es que toda la película es un cúmulo de registros que engrandecerían el género: ya citamos el valor de cada uno de los personajes como elementos comunes a partir de este momento, pero es que nadie rodó a la caballería como lo hizo Ford, una especie de danza que acompaña a la diligencia en el inicio del viaje permitiéndonos ver esos cielos de nubes bajas y los picos de Monument Valley, y así seguimos sumando: el duelo final de Ringo con los hermanos Plummer es otra lección de ambientación y planificación: salón, pianista y tiroteo en un pueblo desierto, y el guiño a la prensa, tan importante en su mejor western: ‘El hombre que mató a Liberty Vallance’, pero esa es otra historia.



Publicado en Diario de Pontevedra 24/07/2019

48.121 espectadores



     LEVAMOS VARIOS meses contemplando un dos fenómenos deportivos máis interesantes dos últimos tempos, e que vén, dunha maneira moi clara, a impactar nun deses espazos nos que o machismo ten o seu terreo abonado. O crecemento do fútbol feminino, en atención mediática, en asistencia de espectadores aos terreos de xogo, xunto á consecución de triunfos nas diferentes categorías da Selección Nacional está, como diría Sés, a tronzar un dos valos masculinizados máis firmes da nosa sociedade.
     O mércores o estadio de San Mamés, a ben (e feitos como este o ratifican) chamada ‘Catedral’, acolleu a 48.121 espectadores para presenciar un partido de fútbol entre as seccións femininas do Athletic de Bilbao e do Atlético de Madrid, nunha eliminatoria da Copa da Raíña, un récord de asistencia que superou o anterior en máis de 13.000 espectadores, e que era de 35.000, nese mesmo terreo de xogo. Unha entrada espectacular que supera a de moitos encontros de fútbol da Liga masculina, desa liga das estrelas que esmaga cifras, non só de seguidores ou de presenza nos medios de comunicación, senón de soldos, o próximo terreo no que as mulleres terían que seguir derrubando valos para acurtar as distancias que as separan nos seus ingresos.
     Os espectadores de San Mamés representan a toda esa xente que gusta do deporte sen etiquetas e sen sexismos, simplemente procurando o goce dun espectáculo. Cada vez máis o deporte énchese de mulleres que triunfan e así nos últimos xogos olímpicos, os de Río de Janeiro, houbo máis medallas gañadas por mulleres para España que as conseguidas por homes. Aínda así son moitos os pasos que quedan por dar, visibilizar as mulleres en deportes tradicionalmente considerados masculinos segue a ser complexo. Pais que non queren ver xogar as súas nenas con nenos, ou un excesivo proteccionismo cara elas, impide, moitas veces, que sexan máis as mulleres que dende pequenas practiquen deportes aos que non están afeitas dentro do seus roles tradicionais pero cos que son felices, sen entender de distincións por cuestións do seu sexo.
     Pontevedra tamén leva moitos anos facendo do deporte feminino bandeira. O labor do Arxil no baloncesto ou do Poio Pescamar no fútbol sala, por citar dous equipos que traballan con mulleres en espazos habitualmente masculinos, son quizais os máis sobranceiros, pero sen esquecer a eses clubes de ximnasia ou natación que moven un número altísimo de rapazas e doutras disciplinas deportivas nas que cada vez máis esa presenza feminina está en alza, como tamén vemos nas páxinas deste xornal no que cada vez máis mozas novas asoman por elas contando os seus éxitos en deportes como o tiro con arco ou, hoxe mesmo, o squash, grazas a Marta Domínguez.
     O partido de San Mamés pasará á historia non só por esa cifra, senón por simbolizar, nese marabilloso estadio, case cheo, e coa presenza do lehendakari Urkullu, o elo que ten que ter unha sociedade coas súas deportistas. A camiseta do Athletic de Bilbao, chea de historia, de historias e de compromisos coa súa terra, recordemos a primacía de xogadores vascos no seu equipo, por riba do desexo de acadar títulos. Pois esa camiseta acada un chanzo máis no seu prestixio ao apoiar, de xeito decidido, ao fútbol feminino e con ese apoio transmitir unha visibilidade en numerosos medios de comunicación que permite o contacto necesario con máis públicos que coa súa mente aberta noutra ocasión poderán ver un partido de fútbol entre mulleres e de mulleres que xogan moi ben.


Publicado no Diario de Pontevedra 1/02/2019