venres, 31 de xaneiro de 2014

Actores y poco más


Llega esta semana a la cartelera una de las grandes favoritas a los Oscar, ‘La gran estafa americana’. Con sus diez nominaciones bajo el brazo (empatada con ‘Gravity’ en lo más alto del podium de nominaciones), la obra del director David O. Rusell (‘The fighter’ y ‘El lado bueno de las cosas’) nos presenta una historia que hurga en los Estados Unidos de los años setenta, aquella Norteamérica que se desperezaba de la pesadilla de Vietnam, descubría que un presidente podía mentir a su pueblo y que el petróleo sometía una férrea dictadura a su economía. En ese río revuelto siempre hay una serie de personajes que quieren sacar tajada, y ellos son los que centran esta película de actores pero poco más. Christian Bale, Amy Adams-sobresaliente-, Bradley Cooper y Jennifer Lawrence, todos ellos con merecidas nominaciones, nos ofrecen un excepcional trabajo, pero éste se diluye a lo largo de una película en la que uno rara vez se siente integrado. Ni las bondades de su fotografía (una curiosidad es que está rodada en celuloide, quizás una de las últimas) o su banda sonora, que quieren transportarnos a cómo se veía aquella sociedad a sí misma, son capaces de hacernos partícipes de esta historia en la que dos timadores deben colaborar con el FBI para detener a un pez gordo que hace de su cargo político un paraíso del fraude.
Es en ese trabajo de actores cuando la película remonta el vuelo, siendo estos momentos los que merece la pena ver por cómo se encaran entre ellos, cómo descubren sus afectos y miserias cara a cara, pero sobre todo por la defensa de sus intereses para salvarse de la quema en que se convierte toda existencia. Una película que pone contra las cuerdas a una nación forjada en muchos casos desde el delito y la corrupción, continuando la estela de obras de Martin Scorsese a las que emula pero de las que se queda a años luz. De ahí que esas diez nominaciones, exceptuando las actorales, parecen elevar demasiado el listón de una película que ni mucho menos las merece.

Publicado en Diario de Pontevedra 31/01/2014

mércores, 29 de xaneiro de 2014

Lo que hay detrás del ruido


Llega uno a Alice Munro tras el ruido del Nobel. Un ruido beatificador para numerosos autores de latitudes alejadas de la nuestra. Nombre que ignoramos y a los que el galardón sueco sirve para dinamitar un silencio que no lo suele ser en sus países de origen. Y lo hago a través de su último libro, ‘Mi vida querida’, publicado en ese año 2013. Planteándome así el recorrido inverso a la carrera de la escritora ya que una vez abierto y leído este libro está claro que no se puede dejar más en el olvido a esta mujer.
‘Mi vida querida’ es un conjunto de catorce relatos divididos en dos bloques. Catorce historias (las cuatro últimas autobiográficas) que, como es habitual en su obra, son todas pequeñas historias, tanto en tamaño como en su aparente pretensión, pero que, ante la calidad exhibida en la literatura por parte de la autora, despliegan un abanico de sensaciones que muchos ni siquiera son quien de inspirar en relatos de mayor recorrido.
Y es precisamente esa virtud de dotar de una cierta carga heroica a lo que podrían ser hechos cotidianos y anodinos de la existencia humana la gran virtud de la autora canadiense acrecentada por sus escritura limpia y fluida, alejada de estériles rodeos, de adjetivos sobrantes, en definitiva, que su literatura humaniza el gesto diario a través del lenguaje y aligera lo que podría ser la pesada carga de la vida a través de las acciones de los protagonistas de estos relatos.
Relatos en los que siempre está al acecho lo imprevisible, la acción que puede provocar el viraje de una conducta, el cambio de destino de un trayecto que parecía ya determinado por la cotidianeidad. A partir de ese instante, de ese ‘click’, los sucesos alcanzarán una cota imprevista que atará al lector hasta el final del relato y permitirá a la escritora exhibir una frescura que uno cree a priori irreal para una autora con más de ochenta años. Así es como estas páginas se van descorriendo como pequeñas estampas en la vida de las personas, el centro de acción de esta mujer, que basa toda su escritura en la persona y en sus dinámicas más habituales que aparentemente estarían muy alejadas de constituir parte de algo que se consideraría eterno como lo puede ser una narración. Pero este es el misterio de los grandes narradores de aquellos que son capaces de configurar una épica profunda y misteriosa donde a los demás nos parece que solo hay un hecho banal. Todavía puede engrandecerse más esta situación como sucede en los últimos cuatro escritos que forman parte de este libro englobados bajo el título de ‘Finale’ y en los que la propia autora se configura como personaje a través de otros cuatro momentos de su vida en los que la intensidad se acrecienta y que, tras conocer sus propias declaraciones sobre su abandono de la literatura, pueden considerarse como una especie de testamento literario en el que la mirada a la infancia y la juventud lo inundan todo, como un permanente rastro de un pasado al que siempre se vuelve a beber el elixir de la juventud. Un canto de cisne al que uno se aferra para iniciar ese viaje del descubrimiento tardío de una mujer galardonada con un Premio que la ha puesto en el disparadero, y con este libro, al que diferentes listados sobre los mejores libros del año 2013 incluyen entre los diez mejores. Yo solo digo que a su término lo que queda es el regusto del feliz hallazgo y la necesidad de retomar títulos anteriores para seguir buceando en la obra de una mujer que ensalza el cuento como género narrativo lleno de virtudes y por fin de reconocimientos.

Publicado en El Progreso de Lugo

martes, 28 de xaneiro de 2014

Voces de raposo



Todo terreo das nosas letras, agora Manuel Rivas convértese en Manuel O’Rivas para amosar a súa capacidade para a fabulación, para argallar unha historia para nenos na que abrollan moitas das singularidades do seu bo facer como escritor, así como da ligazón da narración oral coa propia terra. ‘O raposo e a mestra’ é como unha desas voces baixas do seu derradeiro libro. Un suspiro literario que ven do máis fondo do interior do autor para abrirse aos cativos acolléndoos no seo da literatura.
Foi emocionante ver no derradeiro Culturgal ao propio autor botar por terra esa idea do escritor estrela, daquel que aborrece o contacto coa multitude e que busca afastarse o máis pronto posible do foco mediático. Manuel Rivas rodeouse dunha chea de rapaces para botar un bo rato entre eles contándolles este relato cheo de músicas e sons, de diferentes línguas e facelo todo cunha implicación que aínda eleva máis a súa figura. Naquela tarde Manuel Rivas foi Manuel O’Rivas e contounos a historia dun raposo moi singular, dun raposo chamado Pindo, fillo dun lobo e unha raposa, que ten o poder de hipnotizar a quen olle en fite cos seus ollos de linterna, pero tamén cun don de línguas que o leva a saber as falas de todos os animais e as persoas. Baixo ese Pindo agóchase a cerna da nosa terra, a visualización da natureza nun dos seus animais con fama de ser máis astutos, e este Pindo abofé que o é. Cos seus poderes este raposo xoguetón, que adoita asustar aos outros animais ao berro de “touporroutou”, era moi famoso na súa bisbarra e ata tiña relación cos humanos por medio dun mariñeiro que o ía poñendo ao tanto das novas que acontecían no pobo. A máis sobranceira dos últimos tempos foi a chegada dunha mestra que poseía un fermoso galiñeiro. Pindo, con so oír a palabra galiñas, xa non puido resistir máis tempo sen coñecer ese lugar e ata alí foi para facer uso dos seus poderes hipnóticos coas aves e ata cun fero can vixiante. A mestra tiña que facer algo para deter a ese animal que ameazaba o seu galiñeiro e así é como entre ambos xurde unha curiosa relación.
Pindo, tras este episodio, agranda a súa sona e ata os rapaces cando baixan a escola van cantando unha cantiga sobre el, que fan que as palabras de Manuel Rivas, xunto coas viñetas de Jacobo Fernández, compoñan unha narración de tipo lexendario. Un cantar sobre a natureza e a súa relación co home, tantas veces perversa, e que aquí amosa o seu lado máis afábel incidindo na necesidade de facer aos cativos partícipes dese vencello que deberían manter sempre coa terra. Dela veñen e nela se moveran. Parte das nosas preocupacións como adultos terían que ser as de transmitir esa necesidade de entender a súa importancia para nós e tamén para eles. Manuel Rivas propón unha ferramenta para facerlles chegar esa inquedanza, unha ferramenta con forma de raposo ao que a pouco que o miremos aos ollos xa nos enfeitizará, como nos enfeitizó o propio autor naquela tarde de contos entre rapaces.



Publicado no Diario de Pontevedra e El Progreso de Lugo 26/01/2014
Fotografía: Javier Cervera-Mercadillo

sábado, 25 de xaneiro de 2014

'Fado alado'


«Vou de Lisboa a San Bento, Trago o teu mundo por dentro, No lenço que tu me deste. Vou do Algarve ao Nordeste, Trago o teu beijo Bordado, Sou um Comboio de Fado Levo um Amor encantado, Sou um Comboio de gente...
Se for morrer a Coimbra, Traz-me da Luz a penumbra, Do amor que nunca se fez, Corre-me o sangue de Inês, Mostra-me um sonho acordado, Somos un Povo alado, Um povo que vive no Fado. A alma de ser diferente».
(‘Fado Alado’. Letra e música Pedro Abrunhosa)



Cando escoiten hoxe ao serán no Teatro Principal a Ana Moura cantar a letra deste ‘Fado alado’ pechen os ollos e sentirán como as ás do fado os levarán ao longo dunha inesquecible viaxe por Portugal. Por unha terra máxica á que moitas veces aínda lle damos a espalda cando toda ela é un tesouro de sensacións e sentimentos que temos ao pé da casa. Moitas desas sensacións e deses sentimentos abrollan nas músicas que esta cantante é quen de amosar nos seus concertos e que a levan polo mundo enteiro para facer do fado unha bandeira de orgullo que ondear onde queira que vaia.
É abriante ollar o listado das cidades que percorreu a un lado e ao outro do Atlántico tras a publicación do seu exitoso ‘Desfado’. Dende ese océano, que un día dividiu o mundo e que tiña en Lisboa un dos seus centros xeográficos, Ana Moura afunde o seu xeito de cantar na tradición do seu país pero sabendo no tempo no que vive, convertendo os seus fados nunha expresión contemporánea desas fondas raíces que a suxeitan de xeito firme á súa terra. Toda unha aposta que a dignifica como cantante e como portuguesa, xa que polas súas virtudes podería cantar o que lle petase, facelo ben e vender moitos discos. Pero o fado síntese moi adentro e supoño que cando un canta unha música tan apaixoada e intensa coma esta non se pode resistir a ela, quedando xa presa dela para sempre.
Portugal descobriuna fai uns anos e agora é o mundo o que se ve engaiolado pola súa voz de veludo baixo a cal se atopan unhas letras cheas de poesía. Músicas que reconfortan a alma e beliscan a imaxinación para levarnos a esa xeografía territorial e humana que tan mal está a tratar unha Europa empeñada en esquecerse das persoas, ollando soamente as economías, normalmente as máis perversas. Ese afastamento da persoa é co que nos reconcilia Ana Moura, as súas cancións están cheas de humanidade convertendose nun mapa do noso corazón. Unha loita contra o desasosego, un axuste de contas pessoano que loita contra ese naufraxio da moralidade. Naufraxios e Pessoa, fitos cravados na alma portuguesa, historias de mar e de terra, de natureza e de cidade, dunhas cidades como Lisboa ou Porto nas que se agocha aínda esa mestura que tan ben pervive no país veciño do que foi onte e do que é hoxe. A Lisboa que viu cantar a descoñecida Ana Moura nos seus cafés. «¡Oh ameno Tajo ancestral e mudo, pequena verdade na que o ceo se reflicte! ¡Oh amargura revisitada, Lisboa de antaño e de hoxe! Nada me dáis, nada me quitáis, nada que eu me sinta sodes», escribiu dela Álvaro de Campos. «Lisboa é um grande silêncio que rumoreja, nada mais», apunta José Saramago no ‘O ano da morte de Ricardo Reis’,  e o propio Fernando Pessoa é quen di: «Non hai para min flores como, baixo o sol, o colorido variadísimo de Lisboa».
Autores, heterónimos, frases... pero sobre todo evocacións dunha cidade na que tamén xurdiu este fado de tez morena e ollos de améndoa. Alí, na súa ribeira, escoitando as voces de ultramar, entre os laios das viuvas e as copas de viño, coa luz morna e os sons das guitarras, as saudades enchen o aire para viaxar alén da raia e chegar a Pontevedra. Todo un luxo en forma de muller, en forma de voz imperdible coa que poder gozar non so dun concerto, senón de todo o maxín dun país que non o está a pasar nada ben, pero ao que este tipo de creadores dalle o pulo necesario para cando volte o sorriso do pobo. A alma de ser diferente.
Vostedes fagan a proba de pechar os ollos en canto escoiten ese ‘Fado alado’ ou calquera outra canción. Despois de todo, a mellor maneira de viaxar é sentir.

Publicado en Diario de Pontevedra 25/01/2014

martes, 21 de xaneiro de 2014

Arredor dunha novela


O debut no eido da novela de Xosé Enrique Acuña deixa nas nosas mans a paisaxe dunha época chea de soños desfeitos polo paso pola cadea, tamén das ansias por acadar a independencia dun país e quizás, sobre todo, por escribir unha novela. Abofé que tras esta obra hai unha longa historia de preparación, de axustes nas palabras, de ensaios ante a perspectiva, cada vez máis meritoria, da súa posterior publicación. O camiño da protagonista, Zelia Ogando, pode ter certa similitude coas ansias de Enrique Acuña por sacar do prelo un texto como este, tan alonxado doutras facianas da cultura nas que o autor xa ten unha longa traxectoria.
Atopámonos, desta volta, cunha historia que nos leva a reflectir un tempo vivido: o pulo da mocidade independentista, os anos de estudos, a droga e o que supuxo nesta terra, as músicas, as lecturas... un equipo de fútbol e os seus siareiros...todo eso vai agromando ao longo das diferentes páxinas para compoñer así un relato que se lee moi ben, e co que o lector enseguida atopa pequenos fíos dos que quedar suxeito na narración. Máis aínda se un é de Pontevedra ou se ten certa relación con esta cidade. Xosé Enrique Acuña é bo coñecedor da historia e da intrahistoria da cidade do Lérez, das súas xentes, do que se fixo e se falou durante moitos anos. A súa inclusión de numerosos feitos, para os que viven en Pontevedra, é un emocionante percorrido por escearios como o café Carabela ou por personaxes como o debuxante Conde Corbal, que tan ben ilustrou ese local emblemático da cidade senón tamén as páxinas do Diario de Pontevedra durante os anos sesenta. Pero aínda saen moitos máis que non lles vou contar para que os descubran vostedes.
O certo é que Enrique Acuña atina co xeito de compoñer esa paisaxe dun tempo e uns feitos de xeito apaixoado nos que non se evitan certas reprobacións a situacións da realidade ante as que o autor non elude unha posición crítica. Onde si que pode resultar un pouco curto é na profundización dos protagonistas nos que un pode intuír moitas posibilidades que semellan quedar sen explorar, porén o conxunto funciona bastante ben a partir dese centro de intrigas como é unha cafetaría, o Café do idioma, que lle da título ao libro, e no que ao final se espera a presentación desa desexada novela arredor da que todo se move nesta outra novela, tamén de estrea. Ogallá esta primeira obra sexa o punto de partida para novas historias e situacións, para conducirnos a través do maxín da literatura polos senlleiros vieiros dos que tantas cousas sabe Enrique Acuña grazas aos seus coñecementos, un xérmolo que producirá novas novelas das que disfrutar do mesmo xeito que o fixemos con esta obra que amosa, como acontece no caso da protagonista, o desexo por escribir unha vida e por facernos a todos parte dela.


Publicado en Diario de Pontevedra e El Progreso de Lugo 19/01/2014

luns, 20 de xaneiro de 2014

Coñas, as xustas

XOGUEN se queren co número de compoñentes do Parlamento, poden xogar a facer máis ou menos kilómetros de estradas, xoguen tamén a seguir xuntando concellos... pero co que non poden xogar, no seu posto de políticos, é coa Sanidade. Nesa materia, coñas as xustas, xa que as súas decisións custan vidas. E en Pontevedra xa estamos bastante cansos desas leas coas que nos envolven no ámbito sanitario. Faláronnos dun novo hospital e agora resulta que o novo hospital de Pontevedra está en Compostela. A recente decisión de derivar pacientes desta área sanitaria a ese centro hospitalario deixa claras dúas cousas... ou tres. Unha, que ese novo hospital foi un engano que xa deixou de selo; dúas, que a alcaldía de Pontevedra ao PP impórtalle ben pouco, xa que esta decisión custa dous ou tres concelleiros menos; e tres, que o PP ten a sanidade como un xogo cunhas fichas a piques de saltar do taboleiro.

Entre Dous. Diario de Pontevedra 20/01/2014

domingo, 19 de xaneiro de 2014

C'est l'amour

«...-Yo os quiero, yo me ahogo, yo sediento estoy de tu hermosura. ¡Yo te amo! No puedo más, delirio, desfallezco, que entero me robaste el albedrío... Tu nombre está en mi corazón, bien mío, como en un cascabel. ¡Todo lo llena! Y como de continuo me estremezco, constantemente el cascabel se agita, constantemente el dulce nombre suena.
-Esto es amor.
(‘Cyrano de Bergerac’. Edmond Rostand)


Olvidemos ya la famosa frase del General De Gaulle en la que atribuía la compleja gobernabilidad de Francia a las 246 variedades de quesos del país. Todo eso ya es historia, Francia es difícil de regir por el amor, y no le den más vueltas. Los presidentes de la República sufren más por amor que por las tasas de desempleo, por la prima de riesgo o por los vaivenes de la economía. Miterrand, Chirac, Sarkozy y ahora Hollande se ciñen a ese perfil, como si el amor  en todas sus versiones fuese el ingrediente necesario para el desempeño de la más alta instancia del gobierno francés. Para eso lo tranquilitos que estamos en España con nuestro Mariano, tan centrado él, en las cuestiones del amor, se entiende.
‘C’est l’amour’ trinaba el gorrión Edith Piaf para cantar: «y aquellos que no tienen lágrimas no podrán jamás amar. Se necesita tanto y tantas lágrimas para tener derecho a amar». Ahora le toca llorar a Hollande, llorar ante un pueblo que asiste, entre estupefacto y orgulloso, a su último presidente amante. Francia, y especialmente París, viven íntimamente ligados al amor. Colgadas de la nariz de Cyrano de Bergerac las historias de amantes entre alcobas y bistrós son inherentes al país, haciendo del amor la verdadera marca Francia. Así se nos ha vendido durante mucho tiempo, desde el cine, por supuesto, que por algo Woody Allen se fue a soñar a París para conquistar un amor francés; pero hasta allí también dio con sus huesos el desafecto Bogart de ‘Casablanca’ para enamorarse de una mujer con vestido azul, y eso porque a Bogart se le cree siempre, que la película era en blanco y negro; y hasta Gene Kelly gastó suela y más suela sobre el pavés de Montmartre.
Este tiempo, más miserable y sucio que el cine, no entiende de sueños, vestidos azules o coloridos musicales, llegándose a relacionar el piso de los encuentros amorosos con la mafia corsa, a decir que los mismos guardias de seguridad llevaban los croissants para los desayunos, a hablar de un conspirador ministro de Interior, del ingreso hospitalario por un ataque de nervios de la dama engañada, de porteros y paparazzis apostados, como los enemigos del inspector Clouseau, a la búsqueda de imágenes, y lo último, el encuentro de las dos despechadas. ¡Lo que podría haber hecho Éric Rohmer con este guión sería apoteósico! Y en un país cuyos ciudadanos asisten con naturalidad a lo que en otros lugares sería un escándalo, de ahí la repercusión mayor en el extranjero que en  Francia, acostumbrados a este tipo de triangulaciones presidenciales que no van más allá de ser el paté de sus conversaciones.
Y es que todo esto «hace galo», como diría una partida de romanos en busca del camuflaje perfecto para asaltar la aldea de Asterix. París está hecho para el amor y así es como desde la horizontalidad del Sena hasta la verticalidad de la Torre Eiffel el mapa de coordenadas para los latidos del corazón es inagotable en la capital francesa. Hasta su ayuntamiento acaba de inaugurar una exposición en las propias dependencias municipales con el título “Brassaï. Pour l’amour de Paris”, en la que se muestra la obra de este fotógrafo de origen húngaro y su relación con la ciudad. En el París de la bohemia fotografió a cientos de amantes en bistrós y en largas noches de cancán y absenta. Protagonistas anónimos de una capital que, durante esta semana, ha visto renovado su compromiso con ese sentimiento y su categorización como algo tan francés como lo pueda ser la baguette. Ahora Francia entera espera la elección presidencial de la primera dama que compartirá velada en la Casa Blanca con Obama y Michelle a principios de febrero. Se admiten apuestas.
Sarkozy se unió a una estrella de cine y la canción, Carla Bruni, ahora Hollande nivela a la derecha y a la izquierda con su ‘affaire’ (amo esta palabra) con la actriz Julie Gayet. Dos ideologías igualadas por el tamiz del amor, otra evidencia de su innegable poder para mover el mundo y lo que haga falta.


Publicado en Diario de Pontevedra 19/01/2014