miércoles, 14 de agosto de 2019

Zambujo no serán

O cantor alentejano amosou o porque da súa sona nun concierto cheo de calidade e emocións inesquecíbeis para o público


Ele sozinho. Ou case. Só unha guitarra serviu de acompañamento a António Zambujo para compoñer un deses seráns máxicos do Náutico do Grove, desta vez cun sotaque portugués que estremecía a alma e encollía a pel ante unha desbordante maneira de cantar.
O músico do Alentejo, toda unha referencia na música portuguesa, chegaba ao Grove tras uns días na Illa de Arousa participando nunha homenaxe a Zeca Afonso e, como traído polo vento e pola marea do Atlántico, desembarcou no Náutico, a carón dunha barquiña, para levarnos con el nunha travesía xa inesquecíbel pola súa interpretación e por unha música lusa que, como poucas, agradece a intimidade de cantar baixo unha árbore, a carón do mar e mentres o sol e a lúa miden as súas forzas.
Con ese envoltorio o interior só podía ser un regalo, e así foi dende a primeira das súas cancións, ‘Se já não me queres’, pertencente ao seu recente traballo ‘Do avesso’, do que foron xurdindo varias cancións como ‘Catavento da Sé’, ‘Multimillonario’, ‘Amapola’ ou ‘Madera de deriva’, coas que se forneceu un concerto que tivo, no canto de varias músicas tradicionais portuguesas, que o público recibiu con aplausos, intensos momentos de emoción.
E é que dende a emoción foi dende onde António Zambujo plantexou un concerto sen un «roteiro planeado» e que rápidamente deixou paso a que fose o propio público o que o marcase. Dende ese intre xurdiron as cancións máis populares do seu repertorio: ‘Pica do sete’, ‘Foi Deus’ ou ‘Lambreta’, entre outras, sempre interpretadas cunha sensibilidade e pureza que tiñan a quen sentira a música nun arreguizo permanente e que amosaba, dende a soedade do músico, un son ben diferente a como soan nese disco dobre que, xunto con Miguel Araújo, celebra o que foron vinteoito noites de éxito nos Coliseus de Lisboa e Porto, converténdose tamén en disco de ouro en Portugal.
Tamén houbo tempo para o sorriso, por cómo as notas na súa voz xogaban nun desafío coa propia música, un virtuosismo que amosou as condicións do cantor para facer ou entoar todo aquilo que desexe. O que volveu a demostrar cando cantou en castelán ‘Amapola’ e algún bolero. Músicas que o fascinan e que retomou dun dos seus músicos máis admirados, Caetano Veloso, tamén do disco de Nat King Cole no que canta en español e que, como el mesmo recoñeceu, adoraba pola entoación tan singular con que foi feito e que ata se atreveu a imitar.
Así foron pasando os minutos e cando nos dimos conta o concerto estaba a piques de rematar, xa só nos quedaba a noite, que falando do Grove non é pouco, pero tras marchar do escenario o músico volveu animado polo aplauso dun público que aínda quería máis. E entón foi cando chegaron as sorpresas, cando António Zambujo agradeceu ao seus amigos galegos, a familia que un escolle, presentes no recital, polo seu agarimo ao longo destes días e fixo que Uxía Senlle o acompañase para cantar xuntos, o mesmo que uns minutos despois fixo con Jorge Drexler, un habitual desta contorna no estío que subiu para cantar unha samba nun espectacular momento, deses que quedan prendidos de todo un verán.
Músico de excelencia, Antonio Zambujo medra na súa música dende o corazón do fado e o cante alentejano para trazar novos camiños dentro da música portuguesa. Guitarras eléctricas, influencias da música brasileira, como neste último disco, no que ata se incorporan sons da música clásica, da man Sinfonietta de Lisboa, xunto a músicos e produtores como Nuno Rafael, Filipe Melo e João Moreira, abrindo territorios que permiten seguir facendo da base fadista todo un universo por descubrir ao tempo que incorpora a novos públicos, tal e como están a facer Salvador Sobral, Ana Moura ou Mariza, quizais os nomes máis sobranceiros dende fóra das fronteiras portuguesas que están a situar a súa música, como ao propio país, nunha posición destacada a nivel internacional, sen renunciar a súa calidade e, por suposto, a unha identidade como comunidade que é irrenunciabel en todos eles.
O visto no serán do luns é boa proba desa circunstancia e sitúa a António Zambujo como unha das voces máis sobresaíntes da música internacional, pero sobre todo amosa a alguén que canta cunha maxia especial. Com certeza!



Publicado no Diario de Pontevedra 14/08/2019



lunes, 12 de agosto de 2019

Diálogo entre materiales

Rue Saint-Antoine nº 170
Escultura ▶ Miguel Muñiz y Miguel Saco llevan varios días uniendo fuerzas escultóricas en la sala de exposiciones de la pontevedresa galería Nemonon en una muestra que se clausura el próximo día 16. Un tiempo en el que todavía pueden aprovechar para sentir cómo el material es capaz de generar sensaciones diferentes, pero siempre impactantes




Si algo define a cualquier escultor es su relación con el material. El germen donde fundamentar su trabajo, el elemento desde el que vertebrar una concepción artística y una manera de dialogar con el espectador, pero sobre todo, con ese material.
Los ourensanos Miguel Muñiz y Miguel Saco llevan ya muchos años enfrascados en ese diálogo inagotable con el material como sustento de su obra, pero también con un espectador al que todo artista busca insertar en ella. Teclas de piano, maderas, piedras, hierros, objetos que ya han tenido un paso anterior por la realidad, son las que Miguel Muñiz gestiona como parte esencial de su trabajo.
Composiciones que surgen de la combinación de varios de esos materiales, de un mismo elemento, como puede ser el marfil de las teclas de un piano, o de varios, como sucede en sus piedras sobre maderas y sujetas por hierros. En todas ellas hay un intento visual por componer, un equilibrio de formas y color que dotan a sus piezas de sugerentes matices que nos llevan a la visibilización del sonido de la música, en el caso de sus obras realizadas con teclas, o un trabajo más vinculado a la naturaleza, con esas otras obras que surgen del tiempo y los efectos que el entorno natural produce en materiales que el escultor recoge de su lugar de origen. Muchos de ellos en nuestra geografía, como si Galicia misma cincelase eses materiales para, una vez recuperados y analizados por Miguel Muñiz, verse dotados de una inesperada potencialidad escultórica y de la capacidad de convertirse en algo bello frente al espectador.
Su compañero de la exposición titulada ‘Entre el caos y la armonía’, Miguel Saco, realiza una propuesta muy diferente, pero de nuevo con una fuerte impronta del material.
Sus piezas minimalistas, generan una percepción casi irreal, como si esas obras pulidas, refulgentes desde un color vibrante, capaz de suscitar en ese mismo espectador la sensación de encontrarse ante un objeto que únicamente se define en base a esos tres elementos: color, forma y superficie. Recupera Miguel Saco los postulados de esa corriente escultórica que se rebeló contra muchas de las propuestas artísticas en los años sesenta y setenta del pasado siglo. Este creador, gran experto en objetos del siglo XIX y XX, en cuyo peritaje y recuperación se ha especializado desde su marcha a Nueva York hace ya varias décadas, no ha dudado en apostar por una escultura de una profunda intimidad, como retomando esa reacción ante un mundo lleno de distracciones y confusiones para un ser humano cada vez más incapaz de buscar la concentración y, porque no, la emoción en un objeto sencillo, en una especie de gesto de rebeldía que hoy en día sigue siendo tan válido como el de aquellos outsiders norteamericanos.
Dos propuestas que nos conducen a la importancia del material como algo que va más allá de ser un mero soporte, ya que se convierte en el catalizador de las inquietudes de estos dos hombres que, a su larga labor profesional, le han unido la capacidad de dialogar con el mundo, desde la escultura entre el caos y la armonía.



Publicado en Diario de Pontevedra 12/08/2019

Engaiolante maridaxe musical entre Abe Rábade e Salvador Sobral

Os ‘Xoves de Codax’ plantexaron unha fusión dende ambas partes da raia que amosou as súas posibilidades cando ambas culturas traballan xuntas


Bruaba o vento no exterior das adegas Martín Códax, ao tempo que unha forte choiva enchía de forza ás vides no seu treito final, para acadar, a uva albariña, a súa necesaria dozura. E dozura foi a que nos atopamos nese encontro entre Abe Rábade e Salvador Sobral, dous enormes talentos que proxectan a música galega e portuguesa por todo o mundo. No escenario dos ‘Xoves do Códax’ ambos amosaron a importancia das respectivas culturas e do que é quen de xurdir cando se borran fronteiras, cando as barreiras deixan de estar na mente e nos poñemos a traballar en común. O «convivio» destes días, que ambos mantiveron para preparar o concerto, levounos non só por músicas de cadanseu país, tamén por poemarios como os de Celso Emilio Ferreiro ou os chamados poemas galegos de Federico García Lorca. Todo pura emoción, alentada pola maneira de cantar de Salvador Sobral, cos seus xiros vocais, e esa interpretación tan persoal que adoita facer, non só coa voz senón co corpo. Dende a primeira canción, puro ‘crooner’, amosou a súa capacidade para facer música, non só coa palabra, senón con sons que simulan instrumentos, golpeando o seu peito ou o piano de Abe Rábade, por certo, que maneira ten tan marabillosa de tocalo o músico compostelán!
Un concerto que medrou en intensidade entre as músicas e as palabras dun Salvador Sobral, cheo de humor, que explicou de xeito honesto os problemas que tivera nese día coa voz, o que engadiu ao recital un maior esforzo. Mesmo en varios instantes sentiuse apurado por esa voz que quería fuxir do seu corpo, pero sempre soubo distraer ao público co seu talento e o dominio da escena.
Letras en galego, en portugués, en inglés ou en francés. Palabras do mundo que xorden do seu gusto pola música, lonxe de fronteiras, como se reflicte no seu último disco, ‘París Lisboa’, e nun concerto que quedará gravado nos que escolleron escoitar a dous xigantes da música que cando se xuntan son quen de provocar esa catarse que é a que sempre se procura cando se actúa en directo. Un pianista descalzo e un músico que canta co corazón na man foron quen de conseguila, mentres a choiva enchía a terra de dozura.



Publicado no Diario de Pontevedra 10/08/2019
Fotografía: José Luiz Oubiña

martes, 6 de agosto de 2019

No trazo da deriva

Rue Saint-Antoine nº 170
Xaime Toxo ofrécenos en ‘A casa sen nós’ (Laiovento) unha poesía fronte ao temporal no que se converte a vida, o sentir ante un horizonte que exerce de límite entre o mar e o territorio no que se desenvolve o eu. Un poemario íntimo que se abre á experiencia dunha navegación en terra na que tempo e memoria constrúen o que somos


O ollo dun peixe no que reflectirnos. A sensación de habitar un espazo construido dende a memoria e a experiencia da vida. O contacto co territorio, a sensación da pel como veludo fronte ao que acontece na nosa contorna. Xaime Toxo (Bueu, 1955) presenta en ‘A casa sen nós’, publicado pola editorial Laiovento, un caderno de bitácora do que supón converter a vida nunha achega de materiais para facelos escrita: «o son das palabras con que trazamos esa deriva», escribe o autor nun dos textos con que se abre este poemario dividido en Mareas, en Cadernos da escrita e en Materiais de mar. Compoñentes dunha poética referencial da identidade de quen precisa do mar como diapasón fronte a vida. O tamaño do mar. A liña do horizonte. Medidas dunha existencia que parte dos devanceiros, dos que foron para ser hoxe o que somos. Unha construción identitaria artellada dende un espazo físico xa que, como escribe o autor, «ninguén, agás o territorio que pisamos, sabe de nós».
Fotografía de Juan de la Sota
Un poemario das mareas, de palabras salgadas, de sensacións que xorden das escumas que se botan á cara, de miradas que se dirixen ao mar a través dunha fiestra. A casa, o que somos, o que precisamos ser ante a medida do real, máis tamén do que semella irreal. Leveda o libro grazas as fotografías que se inclúen nel, con gran acerto, de Juan de la Sota. Un descanso para a lectura que se esvaece ante a potencia da imaxe. Identidades que se enguedellan ao texto para plantexar un imaxinario que completa a palabra nunha fértil maridaxe que alenta esa sensación do casual, daquilo que non semella ter importancia, pero que na balanza rebélase como o máis importante. Un instante que afoga no cotiá, pero que permanece somerxido no noso interior, insondábel, a espera dese momento da catarse no que volve á superficie.
Xaime Toxo artella tamén ao longo do poemario a importancia do casual, do camiño como o lugar no que fornecermos a nosa personalidade, no que as engurras e o cabelo branco traducen a experiencia dunha navegación moitas veces incerta, sen rumbo fixo, ao pairo. «A nós tamén nos constrúe ese navegar,/o andar errático,/deixarnos ir ao chou», escribe o poeta, dentro deses Materiais do mar. Nesa deriva explicámonos, e nesa deriva constrúese cada poema, nos días de néboa, pero tamén nos da calor luminosa, é dicir, poemas que a vida plantexou para que Xaime Toxo fiase este navegar pletórico, que o revela como un excelente poeta dotado dunha gran capacidade para que a linguaxe posúa a facultade de escintilar ao longo da escrita: «palabras que alimentan o brillo dunha vela/ que arde tremendo no pasado».
A casa sen nós’ presentaráse en Bueu o vindeiro venres 9, ás 20.30 horas, na Sala Domínguez Búa, cos pés na terra e os ollos no mar. Vento nas velas!



Publicado no Diario de Pontevedra 5/08/2019



lunes, 29 de julio de 2019

Leituras para partilhar!


'Confluências’ é a nova colección que propón a editorial Kalandraka para que libros en portugués sexan publicados en castelán e libros en castelán superen a raia e se convertan en textos en portugués. Unha fantasía editorial que subliña a capacidade da escrita para xuntar persoas.


Poucas ambicións tan xigantes como a que a literatura contén en si mesma ao servir para disolver fronteiras, a mellor ferramenta posíbel para abolir distancias e liñas entre xeografías e persoas. Baixo esa premisa traballou dende a súa bendita orixe a editorial Kalandraka e, dende hai un tempo, materializouse de xeito aínda máis concreto cunha nova colección dentro da súa ámplia órbita literaria, que vai ben máis alá do territorio infantil, polo que quizais sexa máis coñecida, e por suposto premiada. A colección 'Confluências' convértese nun apagar esa raia que divide a Península Ibérica en dous anacos que o tempo e a historia xustificou, pero que a razón non o fai tanto. En 'Confluências', autores dun lado e doutro intercambian as súas linguas e, libros de autores portugueses, publícanse en castelán, e outros en castelán pasan ao portugués.
Se en meses pasados foron títulos como ‘O último día de Terranova’ de Manuel Rivas, ‘Sete casas em França’ de Bernardo Atxaga e As meninas-prodígio’ de Sabina Urraca os que se publicaron en portugués, e que nos falan de títulos moi determinados que definen unha liña clara na escolla dos autores, agora son dous libros os que veñen de volta: ‘Sobre las ruinas del mundo’ de Patrícia Reis e ‘Medio hombre mitad ballena’ de José Gardeazabal, seudónimo de José Tavares. Esta «fantasía editorial», como ela mesma se define nos propios libros é unha aperta entre linguas, a demostración absoluta da capacidade vehicular da literatura para non deixarse pechar polas linguas propias ou polas condicións físicas e humanas dos países en que foron escritas.
Os novos textos saídos do prelo amosan, en primeiro lugar o amor desta editorial polo libro, o seu sempre presente coidado no deseño que, neste caso, complétase con dúas espectaculares capas con deseño de Ramón Trigo. Os libros tamén teñen unha certa relación entre eles en canto ao seu contido, ao plantexar dúas narracións en mundos distópicos, o de Patrícia Reis, ‘Sobre las ruinas del mundo’, amosa unha Lisboa arrasada por un desastre e convertida nun espazo de destrución no que a amizade e a memoria amósanse como o fío para a esperanza. Mentres, o de José Gardeazabal, ‘Medio hombre mitad ballena’, traducido por Inmaculada González, basea ese carácter distópico na deconstrución dos lugares de Occidente tradicionalmente vencellados ao confort.
Tal e como adoita acontecer con este tipo de iniciativas hai outra cuestión que se agocha tras ela, como é o feito da descuberta, o de asomarnos a autores que están incríblemente preto de nós pero por esas barreiras invisíbeis que tantas veces se poñen ante nós non chegamos a coñecer. Así é posíbel que sucedese cos nosos embaixadores literarios, con eses tres libros que agora pódense ler en portugués, e é o mesmo que acontece con estes dous autores portugueses pouco coñecidos na nosa terra, pero cunha potente capacidade narrativa. Tras ler ‘Sobre las ruinas del mundo’, un ten xa a Patrícia Reis (Lisboa, 1970) como un nome deses que se din de cabeceira. Historiadora da Arte e xornalista o libro é unha mestura desa abafante atmosfera xerada tras un desastre, do que non coñecemos moito, pero que converte a Lisboa nunha apocalipse na que a memoria, a través dun editor que asiste a unha aniquilación de todo o que ten que ver co espírito da civilización, será o que nos suxeite á necesaria esperanza fronte ao caos. As descripcións de toda esa situación e o simbolismo dos protagonistas e das súas accións, enchen esta narración de poderosas imáxenes, de suxerencias para que o lector compoña a súa propia relación co texto e propoña esas visións que nos falan tamén dunha sociedade que puido ser arrasada por esa individualidade ou polo consumismo, males dos que podemos falar hoxe en día como unha apocalipse real.
Confluências’ é, polo tanto, esa ponte que tantas veces xerou a literatura para achegarnos uns aos outros, para sentir como a palabra pode levarnos ata onde a imaxinación de calquera escritor do mundo é quen de levarnos, en definitiva, para seguir camiñando pola escrita como aperta que compartir.



Publicado no suplemento cultural Táboa Redonda. Diario de Pontevedra/El Progreso de Lugo 21/07/2019 


Murmurios na historia


'Seique’ primeiro, e agora, en castelán, ‘Dicen’, de Susana Sánchez Aríns convértense nun xeito de escoitar alí onde só tiñamos silencio. O silencio do esquecemento, do medo, e da vergonza dos que despois da guerra fixeron do segredo o pano de fondo de toda unha vida.


Aínda hoxe costa petar na porta do silencio, rachar ese borro negro que o medo deixa sobre os actos cometidos por unha humanidade á que costa moito chamarlle así. Estamos a presenciar nos últimos tempos unha revisión dos acontecementos que deixou a Guerra Civil na nosa terra, feita dende a valorización do testimonio, a recuperación dun tesouro sentimental que, en moitos casos, é a única porta acesa a aquel tempo escuro. As palabras dos que o viviron, o medo que, aínda pegado á pel e á alma, segue a complicar moito coñecer os testemuños do que pasou. Os feitos e os nomes tan precisos, obrigados, para coñecer e recoñecer ás vítimas, pero tamén aos criminais, aos asasinos que fixeron do seu ‘traballo’ ignominia para unha terra, para un pobo, para a veciñanza e para a propia familia.
Susana Sánchez Arins parte desa pequena célula que é a familia para falar do que ben pouco se falou. Neste caso dun familiar, o tío Manuel, tal e como aquí se lle nomea, falanxista e ruín, unha persoa mala, tal e como adoita lembrarnos o coro ‘grego’ desta traxedia cada certas páxinas, para que ese clamor de maldade non se borre da nosa mente ao tempo que lemos. De feito, esa é un das grandes achegas deste libro, editado por Através editora en 2015, e agora, en castelán, por De conatus, o cómo se constrúe esta narración, a mestura de palabras, de voces, de secuencias, en definitiva, de impactos que se suceden para compoñer unha paisaxe aproximada (imposible chegar a comprendelo realmente), do que se viviu nos anos da represión, e dese xeito de guerra tan específico como o que se viviu en Galicia, onde non houbo trincheiras nin batallas cheas de épica, polo menos non trincheiras físicas, aínda que si moitas humanas, sendo o fin último dos gañadores o da eliminación daqueles que pensaban diferente. Sen máis.
A esa eliminación física adicouse o tío Manuel e a autora somérxenos nun brutal relato de sinceridade, de valentía por parte da descendencia que pon a súa propia familia como obxectivo duha lupa que poucos queren poñer sobre eles mesmos. «Se fora assim tão mau como a família, porque não o havia de ser como estes vizinhos», repite o coro. A maldade como esencia da persoa envolta nunha serie de acontecementos que lle dan pé para lexitimar calquera atrocidade, e aquí cóntanse moitas: axustes de contas, paseos, vinganzas, crimes, fuxidas, roubos. A todo iso súmase a reflexión sobre de onde xorde o mal, e tamén como ese mal silénciase co tempo, pero xa non só nese ámbito familiar, senón dende o administrativo. Sen papeis que consultar, sen documentos que atopar sobre os feitos esvaecidos entre o terror impune, máis alá duns meses de alcalde. Pero as pistolas lémbranse aínda suxeitas no cinto, as muescas da morte na fibela, e o medo en pé aínda hoxe sen o amparo dunha lei de Memoria Histórica efectiva e real. O silencio permanece.
Pero dese silencio agroman certos murmurios, afoutados pasos como os de Susana Sánchez Arins que, dende esta polifonía do seique, do que se conta baixo corda, do que se di en voz baixa, do que o tempo modulou entre a realidade e a fabulación, entre a memoria e a desmemoria, esa mesma á que tanto se axudou dende as oligarquías, foi quen de artellar esta conxunción de xéneros que ten parte de novela, de ensaio, de patrimonio oral, e que entre todos fían unha crónica que emerxe como unha poderosa narración dun tempo tan determinado, nunha xeografía concreta, como a do val do Salnés con achegas tamén a Pontevedra e ás atrocidades da Garda Cívica, a morte de Bóveda, as cortizas do piñeiro onde foi fusilado que falan da memoria das árbores, eterna fronte a nosa. Un libro imprescindíbel.



Publicado no suplemento cultural Táboa Redonda. Diario de Pontevedra/El Progreso de Lugo 14/07/2019


viernes, 26 de julio de 2019

Unha 'volta de olhos'




Acostumados a mirar cara nós mesmos tantas veces na procura de solucións as nosas eivas culturais, non estaría de máis botarlle unha ollada, nestes días de reflexións sobre cara onde ir, a ese territorio tan próximo ao noso, pero que, polo propio comportamento que mantemos con el, semella estar a milleiros de kilómetros.
Portugal leva moito tempo converténdose en diferentes ámbitos da sociedade e, por suposto, tamén no cultural, nunha referencia que chama máis a atención lonxe dese país que aos seus propios veciños. Cando aquela sentenza saramagiana de que “Portugal e España son dous irmáns xemelgos pegados polas costas que nunca se miran á cara”, tería xa que ser só unha frase máis do longo catálogo da lucidez do escritor de Azinhaga, é que a realidade a negase, pois resulta que os pasiños que damos para abolila son tan cativos que semella agrandarse.
Tan preto do territorio luso, Galicia podería aproveitarse das sinerxias creativas dun país que mantén en pé moita da súa identidade, pero que soubo incorporala a un hábitat internacional grazas a súa mirada cosmopolita do día a día. O coñecemento de idiomas dende a infancia, un secular interese por coñecer a vida máis alá das súas fronteiras, o recente interese do turismo estranxeiro polas vilas portuguesas e a mantenza da cultura como un dos grandes referentes do país, converten a Portugal nunha alfaia cultural que enche de orgullo a un pobo xa de por si sempre orgulloso de si mesmo e que nos tería que empurrar a artellar dende Galicia conexións moito máis intensas que as que adoitamos ter.
Traballar nas relacións xeográficas tería que ser un primeiro chanzo, agora que xa coñecemos o interese dunha nova liña de ferrocarril, nun sector próximamente liberalizado, para competir no trazado atlántico que iría dende A Coruña ata Porto, reducindo tempos e fatigas, para así ir esvaecendo esa 'raia' que semella estar máis nas nosas mentes que sobre o territorio físico. Vilas como a propia 'invicta' de Porto, Vilanova de Cerveira, Guimarães, Braga ou Póvoa de Varzim, só por citar algunhas do norte do país, son fortes xeradores de cultura que semellan estar moi afastadas das nosas propostas culturais. Tecer redes de traballo entre creadores, institucións públicas ou privadas co noso ámbito creativo sería unha excelente liña de actuación para o noso sector, que tantas veces perde demasiado tempo buscándose a si mesmo sen sacar a cabeza fóra da súa contorna máis inmediata. Portugal é unha boa proba de que se pode reivindicar o propio, pero que, posto en relación a un altofalante externo, as súas consecuencias e dimensións son moito máis interesantes que as intencións de estar afastados do resto do mundo nunha especie de reduccionismo cultural que nos reafirme como colectivo, o que tamén se pode levar a cabo pero sempre se poderá facer de xeito máis intelixente e produtivo en relación a outras culturas.
A nosa lingua é tamén unha enorme ferramenta de achegamento á realidade portuguesa á hora de establecer canles de comunicación co que acontece nela. Aínda que moito máis alonxadas entre si do que nos pode parecer nunha apresurada aproximación, si que é unha vantaxe o noso manexo do galego fronte a outras linguas que, sin embargo, son moito máis accesibles a un ámbito cultural acostumado a manexarse noutros idiomas, empurrado por esa sensibilidade que dende nenos se recoñece en Portugal de poñer en disposición da infancia ferramentas útiles e prácticas para o dominio do inglés. Potenciar o portugués nos nosos centros de ensino sería unha máis que interesante vía de aproximación.
Non só as nosas administracións terían que motivar os contactos entre axentes culturais galegos e portugueses, senón que os propios creadores terían que amosar un maior interese polo que acontece en Portugal, onde hai moitas programacións culturais envexables dende a nosa terra, e que, pola proximidade xeográfica, permitirían a súa chegada ou incorporación ao noso propio sistema artístico ou cultural. Pintura, cine, música, deseño, teatro... son parte cotiá do que acontece en moitas vilas portuguesas, non só as de gran tamaño, senón que outras máis pequenas apostan en firme pola cultura como parte importante do seu latexto diario e como referente para seguir medrando como sociedade, con proxectos ben consolidados como a Bienal artística de Vilanova da Cerveira ou a 'Correntes d'Escritas' de Póvoa de Varzim.
As letras galegas semellan ser as que están a dar uns primeiros pasos para achegarnos a esa realidade lusa, a coincidencia no tempo na designación de Carvalho Calero como homenaxeado no Día das Letras Galegas 2020, iso si, con moitos anos de retraso en relación aos seus merecementos na defensa da íntima relación entre a lingua portuguesa e a galega, ou a posta en marcha pola editorial Kalandraka dun camiño de ida e volta na tradución de libros da literatura portuguesa e española coa súa colección ‘Confluências’, semellan abrir unha pequena fiestra á esperanza para seguir na disolución de fronteiras e que agardamos que outros sectores como os da plástica cos centros museísticos á cabeza, cun papel clave nesta posibilidade de axitación, asumisen para, máis pronto que tarde, conformar entre Portugal e Galicia un motor cultural a nivel europeo e que por fin os dous xemelgos puidesen mirarse aos ollos, daríanse conta do ben bonitos que os teñen.


Publicado no suplemento 25 de xullo de Diario de Pontevedra/El Progreso de Lugo/Atlántico Diario/La Región




miércoles, 24 de julio de 2019

Faílde, anatomía da pedra


Dentro do chamado ‘Ano Faílde’ a Fundación Laxeiro de Vigo acolle unha mostra de quince esculturas da colección persoal do autor, que amosan o seu tratamento da pedra e esa mezcla de tradición e modernidade que o integrou no grupo artístico de ‘Os novos’


Esquecido durante moito tempo, a celebración do ‘Ano Faílde’, promovido polo concello de Ourense co apoio da Xunta de Galicia, está levando a cabo unha serie de actividades para dar a coñecer a súa figura e redimensionar o seu traballo escultórico. As obras, seleccionadas dende o comisariado de Natalia Figueiras, forman parte dunha serie de pezas moi persoais, xa que foron feitas sen ser encargas, sendo todas elas iniciativas do creador e das que nunca se quixo desfacer.
Todas elas chegan a nós grazas ao traballo de conservación do seu fillo, Miguel Ángel Faílde, recentemente falecido, de aí que a mostra teña tamén ese carácter de reivindicar ese labor de conservación e custodia das obras. Nado en Ourense en 1907, Antonio Faílde iniciou a súa aprendizaxe como escultor en Piñor. Aos doce anos xa traballa como canteiro e matricúlase na Escola de Artes e Oficios. A finais dos anos vinte ten o seu propio taller, o que o leva a apostar non só polo oficio máis artesanal, senón por unha achega creativa que singularice o seu labor. A catedral de Ourense convértese nunha escola permanente na que Antonio Faílde atopa as formas da tradición galega xurdida do círculo do mestre Mateo. No seu xeneroso Museo atopa máis camiños da pedra, os do seu valor histórico que vai dende as formulacións íberas ata a excelencia do mundo do Barroco. Bolseiro da Deputación de Ourense seguirá os seus estudos na Real Academia de Belas Artes de San Fernando, na que, co paso do tempo, nomearase académico. Despois da Guerra Civil regresa a Ourense onde gaña a praza de profesor na Escola de Artes e Oficios, na que el mesmo estudara. Tardou moito en expoñer, abofé que debido a esa loita permanente co material para tentar coñecelo a fondo e poder achegarse ao que el pretendía atopar no seu interior. Ourense en 1949, Vigo en 1950 e Bos Aires en 1951 foron as súas primeiras mostras públicas. Nesta última, celebrada na Galería Velázquez e organizada polo Centro Gallego de Bos Aires, foi o único escultor xunto aos Laxeiro, Maside, Díaz Pardo, Pesqueira ou Julia Minguillón. Estas exposicións comezaron a facer del un creador coñecido e admirado, a crítica gababa esa mestura da escultura tradicional cunha mirada vangardista no tratamento das formas. Madrid aplaude o seu traballo o que o leva a acceder á Academia de Belas Artes, mentras realiza diferentes exposicións entre as que destaca a monográfica na Dirección Xeral de Belas Artes en 1960. En 1979 morre no seu Ourense natal.
Anatomía da pedra’ é, polo tanto, un achegamento a esa relación tan especial que o artista mantivo cun material que estaba por riba de calquera outra cuestión. A materia en estado de espera. A pedra como acougo para as formas que nela se atopan á espera de que o escultor as libere. O adagio miguelangelesco tiña un firme defensor nas propostas do escultor ourensano. Figuras tenras, cheas dunha gran inxenuidade, nas que escenas cotiás e espidos femininos compoñen unha caricia dende a pedra á figura humana que, lonxe de procurar o detalle, aposta máis pola esencialidade das formas, pola suxerencia que nos leva ao universo do Románico. Esa esencia é precisamente a que, partindo da tradición, fixo del o único escultor que formou parte daquela xeración inesquecíbel da plástica galega, como foron ‘Os novos’, aqueles Renovadores da arte galega que, coñecendo as novas linguaxes dos anos vinte e trinta, formularon unha arte identitaria galega baseada na pureza desas formas que, dende a nosa tradición artística ou os elementos da natureza, falasen do que somos.
 Quince esculturas que saen do taller de Antonio Faílde para reivindicar ao seu creador, para sacalo do esquecemento, para corporeizalo ante nós. Aquilo que tanto fixo el coas súas obras agora son esas mesmas pezas as que o fan por el.



Publicado no suplemento cultural Táboa Redonda. Diario de Pontevedra/El Progreso de Lugo 7/07/2019


O equilibrio da luz


Sandalias verdes’ de Pilar García Rego é un valente poemario no que a autora deixa ao aire as feridas que o tempo, inevitabelmente, deixa en todos nós. Un laio que se converte en alento fronte ao recordo, pero tamén nunha necesaria redención que só a escrita é quen de acadar.


Os versos tecen a dor, pero tamén son o conforto que xorde da palabra. Nomear a mágoa é procurar o equilibro da luz. Converter a escrita nun territorio de expiación íntimo fronte ao tempo, o auténtico ring de boxeo no que a vida solta os seus golpes.
Ler a Pilar García Rego é atoparse cunha poeta que debuta, pero tamén cunha muller capaz de facer da vida poesía dende ben atrás, lonxe das páxinas, apegada ao día a día e co caderno como compás. Non deixa de sorprender un primeiro libro como este, pleno de achegas, de palabras que definen tantas situacións. tanto de xeito directo como indirecto. Imaxes que se van enguedellando no ronsel das palabras, na teima por atopar ese equilibrio que nos devolva á normalidade do cotiá. Dende o primeiro poema a autora sitúanos no arame do tempo, movéndonos por el coa memoria e co fío que nos une aos nosos como rede. Dende aí o poemario vai construíndo o seu propio territorio, o dos afectos, o dos sentimentos cara as persoas, pero tamén cara a contorna, a forza case telúrica do natural, a natureza como deidade dende a que permanecer ergueitos ante o medo. Porque no libro hai moito medo, cans negros que andan pegados ás pernas. «Hai días de cans negros», escribe Pilar García Rego, e todo muda no labirinto da vida no que «o medo, as veces, é o silencio». O medo é sentir a ausencia, unha evocación que enfía boa parte do poemario nese tecido da memoria no que se sente o alento dos que non están. As manchas de Berta Cáccamo. As derrotas inevitábeis da vida. A anguria do náufrago.
Páxina tras páxina o lector sente as emocións que levaron a autora a deixala súa pegada no que agora convértese nun primeiro poemario publicado por Xerais na súa colección de poesía co título de ‘Sandalias verdes, zapatos azuis e cans negros», e é que na vida as cores son ben importantes. As cores son sinais e pegadas que se manteñen firmes dende o simbólico, por moito tempo que pase na nosa travesía dende a infancia, esa travesía que se pode facer por mar ou pola terra. Son as cousas da poesía, a capacidade para darlle unha volta á realidade e poñela ante nós do xeito máis gráfico posíbel, da forma máis convulsa para que sintamos o arreguizo co que a palabra nos pode amosar un espazo paralelo ao visíbel. «Navegar polas leiras de estalotes e pampullos amarelos,/desenfreados,/esgotados de tanta luz». Unha navegación que belisca a pel, que se comporta como unha proposta chea de audacia por traer á terra o espírito da mar, a conquista como parte dun eu que se enfronta ao seu destino. O crepitar da terra.
E de novo o silencio para rematar. O silencio ante o fin. «O silencio de antes da morte é moito máis pezoñento/que o que vén despois». O veleno da vida. A catarse. Rematou. O corazón fixo «Crac..!
Pilar García Rego compón deste xeito un tránsito de pés nus pola existencia, dende a consciencia do que se sente, do que se ten, máis tamén do que se perde. A vida como un cesto cheo de cereixas do que sacas, enguedelladas, cousas boas e malas, como parte desa travesía no que cada chanzo é parte do noso propio proceso de crecemento, de enfrontar a vida sen máis equipaxe que o que nós mesmos somos. Fronte a todo iso a palabra, o verso, a sinalización da experiencia que se comunica con todos nós facéndonos parte desa viaxe na que tamén sentírmonos descalzos.
A xornalista, coñecida no mundo cultural por ser a cara visíbel dese oasis na Televisión de Galicia que é o Zigzag, sube, de xeito firme, un deses chanzos que a vida é quen de poñer ante nós. A súa proposta literaria entendémola como un primeiro paso neste territorio da poesía á que é benvida por esta achega valente e decidida por amosar unha íntima conquista da luz cando a escuridade traba nas pernas.



Publicado no suplemento cultural Táboa Redonda. Diario de Pontevedra/El Progreso de Lugo 30/06/2019


miércoles, 17 de julio de 2019

Luces na néboa


Rue Saint-Antoine nº 170
Arte ▶ O Museo de Pontevedra acolle a mostra de traballos de alumnos do Máster en Arte Contemporánea, na súa derradeira edición, e dentro dunha Facultade de Belas Artes en estado de convulsión ante os últimos acontecementos que fixeron dimitir á decana e dentro dun ambiente enrarecido pola devaluación dos estudos puramente artísticos



Non están sendo tempos sinxelos para a pontevedresa Facultade de Belas Artes. Momentos de loitas internas, de bandos enfrontados, de propostas que confrontan entre si e que levaron á recente dimisión da decana da Facultade, Silvia García, ao non ser aceptada pola Xunta de Persoal da Facultade a creación dun Grao de Deseño e Creación. Un escenario de tensións que tamén se manifesta coa desaparición do Máster en Arte Contemporánea, como se todo isto formase parte dunha pelexa entre os estudos artísticos máis tradicionais, baseados nas técnicas históricas, e as materias que semella demandar a sociedade, vencelladas a disciplinas tecnolóxicas ou dixitais.
Os grandes prexudicados de todo isto son a propia Facultade, xa bastante desenganchada do que é a cidade, da que non hai moito tempo era parte activa do rexurdimento desta capital, e, como non, os seus alumnos, que vense no medio dunha treboada de aínda imprevisíbeis consecuencias. Con esta paisaxe un grupo de alumnos desenvolveu os seus estudos e traballos que agora condénsanse nesta xa habitual exposición do verán pontevedrés e co Museo de Pontevedra como marco axeitado. Elena Álvarez Francisco, Loreto Arnaz Lara, Xosé Eirín Sobral, Aida López Fernández, Alicia martínez Baz, Mario Menéndez Martínez, Berta Pan Cambón, Brais Remiseiro Portela, Diego del Río Comesaña e Alexandra Rodríguez Rey son os protagonistas desta edición final que como sempre o que amosa é unha diversidade de formas e linguaxes, de camiños polos que os creadores se adentran para atopar o seu xeito de reflectir as súas inquedanzas da mellor maneira. Estan son as luces entres as néboas que abofé se atoparon nos últimos tempos, de aí a importancia de acadar ese resultado. Obras que como acontece con este tipo de exposicións colectivas poden ter máis ou menos interese, pero todas elas responden a un efectivo discurso, a un concepto creativo que as suxeita fronte ao espectador ao tempo que lle dá resposta ás inquedanzas creativas de cada un deles.
A instalación de Aída López Fernando, na que pintura, cerámica e unha corda procedente doutra función, xeran unha instalación chea de sensacións por cómo a materia represéntase de diferentes maneiras, pero que ten na súa esencia a súa verdadeira identidade. Diego del Río aposta tamén por unha mezcla de linguaxes, pintura (benvida a pintura a este tipo de convocatorias) e fotografías polaroid que rexistran un itinerario que semella ter a súa última ‘fotografía’ nesa gran pintura chea de materia. Tamén outros dous creadores presentan traballos que teñen soportes diferentes, Elena Álvarez e Mario Menéndez, presentan varias obras que van do audiovisual á escultura, pasando polo son  e unha interesante ‘pintura’ na que se integran labras de óxido.
Alexandra RRey escultoriza o textil, cunha peza, ‘Decapar-se’, na que semella presentar un corpo aberto, unha figuración do humano e do seu interior ao que tamén nos enfronta de xeito directo Brais Remiseiro, nunha obra que abofé busca que o espectador xire a mirada ante o que nós mesmos somos, ante a nosa interioridade tan complexa de ver de maneira directa. Alicia Martínez traballa coa cerámica, e xera un fondo mariño con diferentes pezas que metaforizan a vexetación. Chiño Eirín tamén fai unha proposta ben interesante con esa araña ao Louise Bourgeois e unha furna con peixes. Un audiovisual de Berta Pan, ‘Máis falaría o silencio’, e outro diálogo con pezas de cerámica e ilustracións de Loreto Arnaz, completan esta mostra de artistas dun futuro que eles mesmos, xunto cos seus mestres, decidiron que fose xa un presente real e engaiolante.
Dez miradas que durante estes anos fixeron da Facultade de Belas Artes o seu berce, o lugar onde fornecer as súas ideas para envorcarse no fin último de todo artista, facer da súa obra, do seu traballo, unha lectura da sociedade na que se move. Estas dez propostas fálannos precisamente diso, de cómo o artista le a súa contorna e o plantexa, de xeito plástico, cun fondo conceptual ante nós. Como segunda parte dese contrato o espectador ten que ser quen complete ese proceso coa súa visita, coa súa mirada dirixida a unhas obras que non lles deixarán indiferentes, nin máis nin menos que o que leva facendo a arte dende a súa orixe, provocar a nosa mirada.



Publicado no Diario de Pontevedra 15/07/2019
Fotografías. David Freire

lunes, 15 de julio de 2019

O Museo na encrucillada


HAI MOMENTOS que son clave en calquera institución. Instantes que a historia pon ante ela mesma e nos que conflúen unha serie de situacións que nos levan a afirmar que se chega a unha encrucillada na que se plantexa cómo se quere que sexa o seu futuro.
Os últimos meses foron moi convulsos no Museo de Pontevedra. A marcha do seu director durante 32 anos, Carlos Valle, o nomeamento do seu substituto, José Manuel Rey; xunto ao cambio na cabeza visíbel da súa xestión dende a Deputación Provincial, que pasa de Xosé Leal a César Mosquera, plantexa un deses momentos nos que hai que pensar de xeito rigoroso cómo se quere afrontar o futuro do gran Museo de Galicia e un dos máis importantes do Estado, polo seu tamaño, pero, sobre todo, polos seus fondos, que van do artístico a toda unha inxente cantidade de materiais bibliográficos sen parangón en Galicia.
O anuncio inesperado de César Mosquera o pasado mércores puxo sobre a mesa tres cuestións ás que ata o de agora se estivo de costas, e que son de gran trascendencia para a entidade. En primeiro lugar o que sempre chama máis a atención, a creación dun novo edificio, algo xa moi demandado case dende o mesmo día en que se inaugurou o Sexto Edificio (arquitectura con moitas eivas para certos proxectos expositivos) precisamente por esa cantidade de fondos que, ou están agochados nos almacéns, falamos de pezas tan fulcrais na nosa arte como os profetas do Pórtico da Gloria, ou outros como as coleccións de miliarios, nunha situación que se podería calificar polos expertos como desesperada.
Está claro que unha ampliación da superficie expositiva non só permitiría amosar mellor eses materiais, senón que deixaría espazo para aliviar outras coleccións. Agardemos que ese edificio estea atento á especificidade do seu futuro contido arqueolóxico e que ese novo espazo non sexa un obstáculo para a conservación e observación deses materiais pétreos. Entre as posibilidades plantexadas parece a máis factíbel a de recuperar un dos terreos a carón do Lérez, onde se atopaba a antiga Tafisa, o que podería levar engadido unha nova lectura temporal desa arte en pedra que tanto nos constitúe dende o pasado ata hoxe, se dalgún xeito se apostase por poñela en relación coa Illa das Esculturas (outro espazo con moitas carencias de coñecemento das súas pezas) na que se plantexa tamén o granito como base da súa achega artística, neste caso contemporánea.
A segunda das cuestións propostas por César Mósquera é a apertura dos dous edificios máis antigos do Museo, o García Flórez e o Castro Monteagudo, que levan demasiados anos pechados e que foron sempre o corazón do Museo e o motivo de visita de milleiros de turistas e dos propios veciños. A necesaria reformulación deses espazos e das súas coleccións e a obrigada mellora da accesibilidade teñen que asumirse xa, polo que, xunto aos cartos precisos, necesítase dunha clara vontade de facerse. Agardamos que esta sexa unha vontade real. Eliminouse a Bienal Internacional de Arte, toda unha referencia única na península, por aforrar cartos dirixidos a estes proxectos, e agora non temos nin Bienal nin corazón. E por último o vicepresidente da Deputación falou da creación dun consello asesor e de dar os pasos para recuperar a autonomía do Museo. Unha obriga que ten que avergonzar aos que pasaron antes por un cargo de responsabilidade nesa entidade.
O Museo está ante unha das súas grandes encrucilladas na historia. Saibamos estar á altura.



Publicado no Diario de Pontevedra 12/07/2019
Fotografía. Os profetas Enoc e Elías nos depósitos do Museo de Pontevedra. (Gonzalo García)


miércoles, 10 de julio de 2019

Vetas profundas

Fernando Aramburu nos presenta un puñado de poemas para que sintamos la capacidad de la poesía para desencadenar experiencias


SÍ, FERNANDO Aramburu, el autor de ‘Patria’. Pero antes de ‘Patria’ y después de ‘Patria’ hay toda una vida volcada en la palabra, en la escritura, pero también en la lectura. Y son, precisamente esas lecturas, las que pone ante nosotros este autor amante de la poesía y de su capacidad para provocar la catarsis en el lector, seleccionando cuarenta poemas y otros tantos autores para reflexionar, a partir de uno de sus poemas, sobre esas posibilidades de la poesía para provocar el pellizco, para suscitar la emoción, para redimensionar nuestro mundo.
Vetas profundas’, editado por Tusquets (¡felicidades por estos cincuenta años de libros!) compila esa selección de poemas de grandes de nuestras letras acompañados por un comentario de Fernando Aramburu, en unos textos que ya fueron publicados en el suplemento cultural ‘Territorios de la cultura’ en el periódico ‘El Correo’. Ahora, aquí agrupados, bajo una cuidada edición, conforman un todo, un hatillo al que volver de vez en cuando para comprender la poesía como un itinerario de vivencias y sensaciones, como un diapasón de sentimientos que emergen de la palabra escrita, de la imagen provocada, del abisal silencio del interlineado, en definitiva, del poema como océano para la navegación del lector.
Así es como Fernando Aramburu dispone una procesión de autores que van de Garcilaso de la Vega a Pablo Neruda, de Rubén Darío a Gil de Biedma, de Luis de Góngora a Francisco Casanova, de Quevedo a Miguel Hernández, y así se conforma una Santa Compaña que con sus poemas ponen luz allí donde suele haber oscuridad. Fernando Aramburu vincula cada uno de esos puntos de luz seleccionados con su propia vida, con ese momento en que se depositaron ante su vista para ser ya una mirada permanente hacia la poesía. Esa mirada se vuelve compartida en una acción impagable para el lector que regresa a palabras ya conocidas y descubre otras que ya forman parte del viaje. Junto a los poemas, las palabras de Fernando Aramburu, con su prosa clara, aquí didáctica, completa textos y autores explicando muchas de las variables que se esconden bajo la obra y la vida de todos ellos.
Nuestro paisano, el ourensano, José Ángel Valente, decía que «el poeta tiene que vaciarse de su yo», desprendiéndose así de la carga íntima para poder leer el universo. Esta frase inicia la entrada en el libro de otro poeta inmenso, afortunadamente en proceso de legitimación de su obra, Juan Ramón Jiménez, que según Fernando Aramburu procedía a la manera contraria. Ese equilibrio entre el yo y el todo, es lo que va a marcar la obra de los poetas, el alambre en el que hacer equilibrios para proponer un verso, para descifrar la realidad como una suerte de terapia. Y es que la poesía tiene mucho de eso, de alivio ante el luto, incluso de bálsamo ante la excesiva felicidad que ciertos sentimientos nos conceden. Entiendan la poesía como una medicina y en estas noches de verano hagan como este lector e ingieran una de estas propuestas, de verso y prosa, antes de acostarse, les auguro un efecto beneficioso desde la primera toma, desde que la poesía se haga sitio en su interior y les convierta en seres mejores.



Publicado en Diario de Pontevedra 10/07/2019

martes, 9 de julio de 2019

Oxalá, M.!

"A Fundación Manuel Moldes ocupará o último andar do edificio da Xunta en Benito Corbal" (Diario de Pontevedra 9/07/2019)

Oxalá, M.!


Oxalá querido Manolo esto chegue a bo porto. Oxalá dentro dun tempo podamos asomarnos de novo a túa obra e facelo a carón do teu estudio, onde a luz segue acesa, aínda que moitos non o saiban. Os teus avós seguen no sofá cos seus grandes ollos ben abertos, os lobos seguen oubeando, as bañistas, nas que traballabas como un rapaz que comeza, están desexando que os ollos se posen nelas e os soños que emerxen da túa Pontevedra seguen a bulir entre cadros, debuxos e pinceis. Todos eles queren honrarte estando de novo fronte á xente, fronte a xente de Pontevedra, que foi a túa inspiración irrenunciábel, nos bos e nos malos momentos.
Ese círculo xeográfico que trazaches arredor da túa vida tiña na súa circunferencia toda unha serie de paradas que ían do carballo de Santa Margarida, ao Lérez, pasando pola Alameda, a Ferrería ou Pasarón. Escenarios dunha ‘Pontevedra suite’ (tal e como se chamou a túa derradeira exposición) que fronte a cada cadro convertíanse en pintura. Misterio máis luz igual a arte e a vida. Non, non nos esquecemos Manolo, e aí andamos, tentando que as partes da ecuación se axusten para poñer ante Pontevedra de novo a túa obra ergueita.
Sabemos que a través dela podemos chegar a comprendernos moito mellor, que poucas obras da pintura en Galicia explican, de xeito máis lúcido, a nosa identidade que a túa, que tanto lle debía ao territorio, que tanto se enfiaba co que o tempo puxo ante os teus ollos cada vez que saías fóra do estudio. E agora, dende ese mesmo estudio albíscase un futuro de esperanza no reformado edificio da Xunta de Galicia en Benito Corbal. Na súa derradeira planta, ben cerca do ceo, a túa obra voltará a respirar, e todos nós con ela.
Toca aínda traballar arreo, plantexar un proxecto expositivo axeitado, que o espazo acolla do xeito máis profesional posíbel a túa obra, e moitas, moitas cousas máis, pero xa subimos un primeiro chanzo, e un ben complicado, o de atopar quen aposte pola túa obra e o de poñer un espazo á disposición da arte, co que nos costa iso ultimamente.
Oxalá todo siga polo seu rego, que as vontades sigan sumando para que podamos chegar a ese derradeiro chanzo e volver a sentir ese arreguizo que nos estremecía o corpo cando as túas pinceladas, as túas materias ou as túas formas nos falaban dende o cadro, poñéndonos ante un espello no que o tempo e a historia conxugábanse nunha mitoloxía común que ti fuches quen de xerar.
A nosa obriga como sociedade é que esta ilusión que arrinca non esvaeza e remate fronte aos teus cadros, fronte ao teu mundo inspirado no noso. Oxalá, M.!

Publicado en Diario de Pontevedra 9/07/2019
Fotografía. Manolo Moldes en su estudio (Séguez)

miércoles, 3 de julio de 2019

Rojo y negro

La muerte de Julián Rodríguez nos deja sin uno de los editores más interesantes y comprometidos con la cultura en España


ES MUY POSIBLE que nunca hayan escuchado ese nombre, que esta sea la primera vez que Julián Rodríguez pasee ante sus ojos. Y es que es algo más que frecuente que los editores vivan ocultos bajo el peso de los escritores a los que ponen en circulación, más aún si hablamos de una editorial pequeña, alternativa, si se quiere, frente a los grandes grupos editoriales que, cada vez más, se asientan bajo un mismo paraguas.
A todo ello tenemos que unirle la personalidad del propio Julián Rodríguez, en absoluto mediática, deseoso de permanecer amparado bajo la emoción de la edición de nombres y títulos de autores que, como sucedía con él mismo, suelen ser poco conocidos en el panorama lector, pero siempre de una indiscutible calidad, y así, junto a Paca Flores, fundadora también de la editorial Periférica, construyeron uno de los ecosistemas literarios más interesantes y comprometidos con la escritura que nos podamos encontrar en España.
Los libros rojos de Periférica se han teñido de negro en estos días tras la inesperada muerte de Julián Rodríguez, con tan sólo cincuenta años y tanto, tanto, por hacer todavía. Cada vez que llega por esta redacción uno de esos libros rojos me alegra el día, primero por estar seguro de la calidad de la obra publicada, segundo por estar ante lo que se va a convertir en un descubrimiento-algo de lo más maravilloso que puede suceder en el universo de la cultura- y en tercer lugar porque esta editorial, con muchos menos recursos que otras con más posibilidades y pretensiones, tantas veces etéreas, no se olvidaba nunca de hacer llegar un ejemplar a un modesto cronista anclado en este periférico rincón. El agradecimiento a nivel personal es inmenso e impagable, por muchas páginas que pudiera escribir, hacia Julián Rodríguez y Paca Flores, pero más lo es, o lo debería ser, desde esta sociedad, normalmente desagradecida hacia quienes desempeñan una labor que excede en mucho lo puramente crematístico. Una editorial como Periférica es un bálsamo para autores y para un sistema editorial que en muchos casos lo fía todo a la esclavitud de las ventas, sustituyendo literatura por libros para consumo masivo. Cada libro de Periférica es casi una aventura, una apuesta por el valor primitivo del hecho de narrar y de contar historias y gracias a esa apuesta, y desde que aquel ya inolvidable texto de Elizabeth Smart ‘En Grand Central Station me senté y lloré’, llegase a mis manos, ha sido muy generoso el listado de escritores que ya forman parte de mi propia vida, como los de Vicente Valero, Carlos Pardo, Valentín Roma, Juan Cárdenas o Francesco Pecoraro, entre tantos otros, junto a la siempre necesaria revisión de textos de autores ya consagrados como Henry James, Thomas Wolfe o Charles Dickens.
Nunca llegué a conocer personalmente a Julián Rodríguez, pero a un editor, a un buen editor, se le conoce también por aquello que publica, por sus preferencias y compromisos con la palabra y por ese catálogo de autores que funcionan como una pandilla con la que compartir la vida. Amistades que ahora son también las nuestras. Esa impresión, recibida a través de su trabajo, se confirma ahora con la repercusión que ha tenido su fallecimiento entre el sector. Obituarios emocionados y comentarios en las redes que, todavía impactados por la brutal sorpresa, alaban, no sólo su actividad profesional, sino el cariz humano. Su gusto por la cotidianeidad, por el goce de la vida, el amor por la tierra, el placer de conocer y la curiosidad como principal brújula para el viaje en el que no sólo fue editor, sino también escritor de una original prosa, poeta, y galerista de arte. En definitiva, un abanderado de la cultura y de las manifestaciones artísticas como respiradero del ser humano.
Desde Cáceres llegan esos libros, desde una de esas periferias geográficas a las que nunca renunció, como lo eran las de tantos escritores a los que publicó Julián Rodríguez, moviendo así la punta del compás para abrir nuevas perspectivas, para hacer eje en el centro del mundo de tantos autores y así englobar a más y más gente bajo esas tapas rojas que resplandecen ahora en nuestras estanterías como una señal de atención hacia la buena literatura y, desde ahora, como recuerdo a un editor inolvidable.



Publicado en Diario de Pontevedra 3/07/2019
Fotografía: Rafa Fariña